چالش های پیاده سازی قراردادهای هوشمند در چارچوب حقوقی ایران: انطباق با اصول حقوق خصوصی

در سال های اخیر، ظهور فناوری بلاک چین و توسعه قراردادهای هوشمند به عنوان ابزارهایی نوین در انجام معاملات، تحولی چشم گیر در نظام های حقوقی و اقتصادی جهان ایجاد کرده اند. این نوع قراردادها که بدون دخالت انسانی و از طریق کدهای برنامه نویسی اجرا می شوند، با چالش هایی در تطبیق با اصول سنتی حقوق خصوصی، به ویژه در نظام حقوقی ایران، مواجه اند. در نظام حقوقی ایران که مبتنی بر اصول فقهی و قواعد کلاسیک حقوق مدنی است، صحت قراردادها مستلزم رعایت شرایطی چون قصد و رضا، اهلیت، موضوع مشروع و جهت قانونی می باشد؛ در حالی که قراردادهای هوشمند ماهیت غیرشخصی، خوداجرا و غیرفیزیکی دارند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، به بررسی مفهومی و حقوقی قراردادهای هوشمند، چالش های اجرایی آن ها در بستر حقوق ایران، و تطابق آن ها با اصول بنیادین حقوق خصوصی می پردازد. همچنین، با تحلیل نمونه هایی از نظام های حقوقی پیشرو در این حوزه، پیشنهادهایی برای اصلاح قوانین، ایجاد ساختارهای نظارتی و نهادینه سازی فناوری در فرآیندهای حقوقی ارائه شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه قراردادهای هوشمند می توانند کارایی، شفافیت و کاهش هزینه های معاملاتی را به همراه داشته باشند، اما بدون بازنگری در برخی مفاهیم بنیادین حقوقی و تدوین مقررات مکمل، اجرای آن ها در چارچوب نظام حقوقی ایران با موانع اساسی روبه رو خواهد بود.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، حقوق خصوصی ، بلاک چین ، اجرای خودکار ، نظام حقوقی ایران ، قرارداد الکترونیکی