طراحی و اعتبارسنجی مدل برنامه ریزی درسی انعطاف پذیر مبتنی بر نظریه های انگیزشی نوین برای ارتقای مشارکت تحصیلی دانش آموزان ابتدایی ( رویکرد ترکیبی اکتشافی–تاییدی )

زمینه و هدف: کاهش انگیزه و مشارکت تحصیلی در سنین ابتدایی می تواند اثرات بلندمدت بر پیشرفت تحصیلی و رشد اجتماعی کودکان داشته باشد. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی مدل برنامه ریزی درسی انعطاف پذیر مبتنی بر نظریه های انگیزشی — شامل خودتعیین گری، انتظار–ارزش، و خودتنظیمی — برای ارتقای مشارکت تحصیلی دانش آموزان ابتدایی انجام شد.روش: این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی–تاییدی انجام شد. در مرحله کیفی، مولفه های سازنده مدل از طریق مرور نظام مند منابع (۲۰۱۰–۲۰۲۴) و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ صاحب نظر حوزه تعلیم و تربیت (نمونه گیری هدفمند) استخراج گردید. در مرحله کمی، ابزار محقق ساخته پس از اعتبارسنجی محتوایی (CVI = ۰.۹۱) الف) ۳۸۰ دانش آموز پایه پنجم دبستان از استان های تهران، قم و اصفهان که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. این گروه در تکمیل پرسشنامه پژوهشگرساخته مربوط به «میزان مشارکت تحصیلی» شرکت کردند.ب) ۲۸۸ معلم دوره ابتدایی از همان مدارس و مناطق آموزشی که به روش سرشماری از میان مدارس منتخب انتخاب شدند و به پرسشنامه ارزیابی «انعطاف پذیری برنامه درسی» پاسخ دادند. داده ها با روش تحلیل عاملی تاییدی و مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزار AMOS تحلیل شدند.یافته ها: شاخص های برازش مدل در سطح مطلوب به دست آمد (CFI = ۰.۹۴، TLI = ۰.۹۴، RMSEA = ۰.۰۴۵، χ²/df = ۲.۱۴). نتایج نشان داد برنامه ریزی درسی انعطاف پذیر اثر مثبت و معناداری بر مشارکت تحصیلی دانش آموزان در سه بعد شناختی، هیجانی و رفتاری دارد (β = ۰.۷۲،۰.۰۱ p <).نتیجه گیری: مدل پیشنهادی با فراهم کردن فرصت انتخاب، انعطاف در محتوا، و تقویت باور خودکارآمدی، می تواند به عنوان الگویی بومی و به روز برای بهبود کیفیت یادگیری و پیشگیری از افت تحصیلی در دوره ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد. توصیه می شود این مدل در سایر دوره های تحصیلی و محیط های آموزشی متفاوت نیز آزمون و بومی سازی شود.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی درسی انعطاف پذیر ، مشارکت تحصیلی ، نظریه های انگیزشی ، مدل سازی معادلات ساختاری ، آموزش ابتدایی.