پژوهش در مدارس و اثرات مثبت آن بر پیشرفت علمی _ تحصیلی دانش آموزان با تکیه بر نقش فرهنگیان

یکی از کلیدی ترین سیاستهای کشورهای پیشرفته، سرمایه گذاری برای پژوهش و خلق دانش جدید میباشد (توفیقی داریان، ۱۳۸۸). در یک نظام آموزشی صحیح پژوهشگر برای این که بتواند با عشق و علاقه اهداف خود را دنبال کند، باید علاوه بر جایگاه ارزشی اجتماعی مکان ،پژوهش زمان یا فرصت پژوهش امکانات پژوهش و مربی و راهنمای پژوهش را هم در اختیار داشته باشد بهرام پوری و سبزیان (۱۳۸۳). در راستای تحقق این مهم نهاد تعلیم و تربیت بیش از سایر نهادها و ساختارهای اجتماعی، ظرفیتها و تواناییهای لازم را دارا میباشد. آموزش و پرورش میتواند به عنوان یکی از نهادهای اصلی جامعه در توسعه تفکر پژوهشی نقش عمده ای داشته باشد؛ چرا که سیاست گذاری ها و برنامه هایی که در مدارس اعمال میشود، نوع و نگرش علمی را پایه گذاری کرده و آینده علمی کشور را جهت میدهد ،(جهانی (۱۳۸۴). بنابراین لازم است که نظام آموزش و پرورش برنامه های آموزشی و درسی را به نحوی سازماندهی کند که همه تواناییهای شناختی همچون آفرینندگی و خلاقیت، تفکر انتقادی و حل مساله که از عناصر شناختی اصلی پژوهشگری هستند پرورش یافته و ویژگیهای شخصیتی دانش آموزان شکوفا شود تا در آینده ذهنها و شخصیتهای جستجوگر ،پرسشگر خلاق و کاوشگر به جامعه تحویل داده شود (شعبانی، ۱۳۸۲). باید فرصتهایی را برای دانش آموزان فراهم آورد تا فعالانه و با تمام وجود در امری که مورد علاقه آنها است، درگیر شوند و چگونگی اجرای صحیح و موثر این فعالیتها را بیاموزند تایلر، ۱۳۸۸). با این حال مدرسه به تنهایی و با تکیه صرف بر فعالیت های درونی خود نمیتواند موجبات تربیت مطلوب و تحقق اهداف نظام آموزشی را فراهم آورد؛ زیرا بخش مهم ویژگی های شخصیتی افراد از قبیل ،باورها آرمانها و به ویژه توانمندیهای پژوهشی افراد در بطن خانواده شکل می گیرد (کوهی فایق و شاه محمدی اردبیلی (۱۳۹۰) از سوی دیگر معلمان متخصص پویا و با انگیزه نیز در تحقق اهداف نظام آموزشی نقش بسزایی دارند. مدیران سازمانهای آموزشی نیز باید با اتخاذ تدابیر مناسب و ایجاد محیط مساعد زمینه بروز و تجلی استعدادها و فعالیت های پژوهشی را فراهم آورند به همین منظور در راستای تحقق اهداف ذکر شده میتوان از راهکارهایی چون ارتقای فرهنگ پژوهش، تقویت تفکر پژوهشی و روحیه پرسشگری در دانش آموزان طراحی سوالات چالشی و استفاده از روشهای فعال در تدریس در نظر گرفتن زمان کافی برای انجام پژوهش کاربرد روشهای تشویقی و ارتقای ارزشهای تحصیلی بهره برد. در حال حاضر مدارس ما با این رویکرد فاصله دارند و این وظیفه به پژوهش سراها سپرده شده است. پژوهش سراها نیز به عنوان یکی از مهمترین مراکز یادگیری اثر بخش در نظام آموزشی هنوز جایگاه خاص خود را به دست نیاورده است (سجودی پاپکیاده، ۱۳۹۸). از جمله موانع پیش روی این امر میتوان به مواردی از قبیل منفعل بودن پژوهش سراهای دانش آموزی، بی رغبتی به انجام پژوهش ترس از شکست دور شدن از فضای ،علمی تکیه بر محفوظات، فاصله زیاد میان مواد درسی و زندگی واقعی و اعتقاد نداشتن به اولویت پژوهش اشاره کرد. از همین رو انتظار می رود که در وهله اول اهمیت والا و بی بدیل پژوهش در نظام آموزشی درک شود و با در نظر گرفتن راههای ایجاد انگیزه در دانش آموزان نسبت به انجام پژوهش و رفع موانع موجود بر سر این راه که در پژوهش حاضر به صورت مفصل بدان اشاره گردید گامی موثر در خصوص افزایش سهم مشارکت دانش آموزان در فعالیت های پژوهشی برداشته شود و در آینده نزدیک شاهد برطرف شدن موانع موجود بر سر راه مشارکت این قشر ارزشمند در نظام پژوهشی کشور باشیم.