بررسی نقش مدارس در تربیت شهروندان مسئول و آگاه: رویکردی مروری

تربیت شهروندان مسئول و آگاه به عنوان یکی از اهداف بنیادی نظام های آموزشی، نقش کلیدی در توسعه پایدار، انسجام اجتماعی و مشارکت فعال شهروندان در جامعه دارد. مدارس به عنوان بسترهای رسمی یادگیری و پرورش فردی و اجتماعی، نه تنها محل انتقال دانش و مهارت های علمی هستند، بلکه محیط هایی مهم برای شکل دهی ارزش ها، نگرش ها و رفتارهای مدنی دانش آموزان محسوب می شوند. پژوهش حاضر با رویکرد مروری و تحلیلی، به بررسی مطالعات داخلی و بین المللی مرتبط با نقش مدارس در پرورش شهروندان مسئول و آگاه پرداخته است.یافته ها نشان می دهد که مدارس از طریق برنامه های درسی هدفمند، فعالیت های فوق برنامه و مشارکتی، تعامل موثر معلم و دانش آموز، محیط فیزیکی و فرهنگی مدرسه و همچنین حمایت خانواده و جامعه، توانایی دانش آموزان در پذیرش مسئولیت های فردی و اجتماعی و افزایش آگاهی مدنی را تقویت می کنند. برنامه های درسی که شامل آموزش مهارت های اجتماعی، اخلاقی و زندگی می شوند، زمینه ساز یادگیری رفتارهای مسئولانه و مشارکتی هستند، در حالی که فعالیت های فوق برنامه امکان تجربه عملی مسئولیت و تعامل اجتماعی را فراهم می آورند. تعامل مثبت معلم با دانش آموزان و ایجاد فضای اعتماد و احترام متقابل، نقش الگویی و هدایت کننده در توسعه رفتارهای مسئولانه دارد. محیط مدرسه نیز با ارائه فضای حمایتی، قوانین شفاف و فرهنگ مشارکتی، تثبیت رفتارهای شهروندی را تسهیل می کند.علاوه بر این، یافته ها تاکید دارند که نقش خانواده و جامعه به عنوان عوامل مکمل، در تثبیت ارزش ها و رفتارهای مسئولانه دانش آموزان بسیار موثر است و هماهنگی میان مدرسه، خانواده و جامعه، پیش شرط تربیت شهروندان مسئول و آگاه محسوب می شود. مرور پژوهش های موجود همچنین نشان داد که بسیاری از مطالعات بر بخش های محدود یا جنبه های خاص مدرسه تمرکز داشته اند و نیاز به پژوهش های تلفیقی و جامع تر که اثر همزمان تمام مولفه های مدرسه را بررسی کنند، احساس می شود.

کلیدواژه ها:

مدرسه ، شهروند مسئول ، آگاهی اجتماعی ، مسئولیت پذیری ، فعالیت های مشارکتی ، مطالعه مروری