ارزیابی زیستی و آلودگی رودخانه تجن با استفاده از درشت بی مهرگان کف زی

مقدمه: رودخانه تجن با طول حدود ۱۲۰ کیلومتر واقع در استان مازندران از ارتفاعات البرز سرچشمه گرفته و به دریای خزر منتهی می­ شود. مواد و روش ­ها: با توجه به شرایط لیمنولوژیک رودخانه و استقرار منابع آلاینده­ در حاشیه رودخانه، ۹ ایستگاه مطالعاتی در دو فصل زمستان و تابستان (بهمن ماه ۱۳۹۹ و تیرماه ۱۴۰۰) انتخاب و با استفاده از دستگاه سوربر، نمونه ­برداری از درشت بی­ مهرگان کف­ زی انجام شد. علاوه بر نمونه برداری زیستی، جهت بررسی ارتباط برخی پارامترهای فیزیکوشیمیایی نظیر: دما، ORP، EC، TSS، TDS و DO با نوسانات جوامع درشت بی­ مهرگان کف­ زیHFBI ، نمونه آب جمع آوری شد. فاکتورهای فیزیکوشیمیایی در محل نمونه برداری با استفاده از دستگاه ­های پرتابل آنالیز گردید. نتایج: پس از شناسایی و شمارش نمونه های کف زیان از ایستگاه­ های مورد مطالعه میزان آلودگی آب و شاخص زیستی Z با استفاده از فرمول بور و با توجه به جدول هیلسنهوف ارزیابی شد. براساس نتایج، مقادیر DO و ORP از بالادست به پایین­ دست رودخانه کاهش یافت اما مقادیر دما، EC، TSS و TDS افزایش پیدا کرد، که علت آن افزایش فعالیت­ های کشاورزی و ورود آلاینده ­های شهری و صنعتی به پایین­ دست رودخانه تجن بود. در این مطالعه، بیش ترین فراوانی مربوط به جنس ­هایی از راسته­ های Ephemeroptera، Trichoptera و Bosommatophora بود. شرایط ساپروبی رودخانه در فصل سرد از بالادست به پایین ­دست به سمت پلی ساپروبی رفته و در فصل گرم در بین ایستگاه ­ها نوسان مشاهده گردید. بحث و نتیجه­ گیری: به طورکلی، با درنظرگرفتن شاخص Z، در فصل سرد در ایستگاه­های بالادست به علت کوهستانی بودن و عدم دخالت ­های انسانی، آب از کیفیت بهتری برخوردار و گونه ­های شاخص آب­های الیگوتروف غالب بودند. در ایستگاه­ های پایین دست در فصل سرد و هم چنین در تمام ایستگاه ­ها در فصل گرم به دلیل حضور مواد آلاینده مختلف و تغیرات دما، گونه­ های مقاوم به   آلودگی در ایستگاه ­ها غالب بودند. براساس شاخص زیستی هیلسنهوف وضعیت کیفی آب رودخانه تجن در فصل سرد در حد خوب و نسبتا ضعیف و در فصل گرم در حد ضعیف و خیلی ضعیف ارزیابی شد.

کلیدواژه ها:

پارامترهای فیزیکوشیمیایی ، شاخص هیلسنهوف ، بی مهرگان کف زی ، آلودگی و شاخص Z