ارزیابی پتانسیل خطر زیست محیطی و آلودگی برخی فلزات سنگین در آب و رسوبات رودخانه های تجن و بابلرود

مقدمه: حفظ کیفیت آب رودخانه به جهت مصارف آن در کشاورزی، پرورش ماهی و صنعت در شهرها و روستاهای اطراف از اهمیت ویژه ­ای برخوردار است. این مطالعه با هدف ارزیابی سطح فلزات سنگین و آلودگی آن ­ها در آب و رسوب رودخانه ­های تجن و بابلرود، واقع در شمال ایران و استان مازندارن صورت گرفت. مواد و روش ­ها: بدین منظور، نمونه برداری از آب و رسوب رودخانه در چهار ایستگاه (داخل دریا، مصب، یک کیلومتر قبل از مصب و دو کیلومتر قبل از مصب) در فصل گرم (اواخر بهار و اوایل تابستان ۱۳۹۹) انجام شد. سنجش پارامترهای فیزیکی و شیمایی آب شامل شوری، دما، pH، ضریب هدایت الکتریکی، و اکسیژن محلول با کمک دستگاه­ پرتابل واترچکر انجام شد. اندازه ­گیری فلزات سنگین شامل آهن، کادمیوم، کروم، کبالت، مس، نیکل، روی، منگنز توسط دستگاه ICP-EOS و برای فلز آرسنیک از اسپکترومتری جذب اتمی و روش هیبرید استفاده شد. جهت ارزیابی ریسک پتانسیل خطر آلودگی رسوب به فلزات سنگین از شاخص ­های ضریب آلودگی (Cf) و بار آلودگی (PLI)، شاخص فلزی (MI)، پتاسیل خطر زیست محیطی (Er) و پتانسیل کل خطر زیست محیطی آلودگی (RI) استفاده شد. نتایج: نتایج حاکی از آن بود که غلظت فلزات آرسنیک، کبالت، کروم، مس، نیکل، سرب، و روی در آب رودخانه ­های بابلرود و تجن کم تر از محدوده قابل شناسایی (۰/۰۵>میکروگرم بر لیتر) بود. روند تغییرات غلظت فلزات سنگین در رسوب رودخانه­ های مورد مطالعه به صورت آهن> منگنز > کروم> روی > نیکل > مس > سرب > کبالت > آرسنیک بود. در مجموع، غلظت تمام فلزات سنگین اندازه ­گیری شده در رسوب رودخانه بابلرود در مقایسه با رودخانه تجن به طور قابل توجهی بالاتر بود. بحث و نتیجه­ گیری: براساس شاخص ­های Cf، PLI و MIرسوب ایستگاه ­های پایین  دست در تجن و بابلرود آلودگی متوسط داشتند و سطح آلودگی به آرسنیک در دو رودخانه بالاتر از سایر فلزات   بود. شاخص ­هایEr و RI نشان­ دهنده خطر اکولوژیکی پایین در رسوب مناطق مصبی و پایین دست رودخانه ­های تجن و بابلرود بودند.

کلیدواژه ها:

فلزات سنگین ، رسوب ، آب ، تجن ، بابلرود