توسعه پایدار در بخش صنعت نفت و گاز ایران: چالش ها، فرصت ها و راهکارهای تلفیقی اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی

صنعت نفت و گاز به عنوان یکی از پایه های اصلی اقتصاد جهانی و موتور محرک توسعه اقتصادی کشورها، همواره با چالش های جدی در حوزه های زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی مواجه بوده است. افزایش نگرانی ها نسبت به تغییرات اقلیمی، کاهش منابع فسیلی و فشارهای بین المللی برای گذار به سمت انرژی های پاک، ضرورت توجه به توسعه پایدار در این بخش را بیش از پیش آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی توصیفی، به بررسی ابعاد سه گانه توسعه پایدار در صنعت نفت و گاز می پردازد و تلاش می کند با تحلیل وضعیت موجود و مرور تجارب جهانی، راهکارهایی برای تلفیق الزامات زیست محیطی با الزامات اقتصادی و اجتماعی ارائه دهد. داده های تحقیق بر مبنای منابع معتبر بین المللی، گزارش های سازمان های انرژی و مطالعات موردی کشورهای پیشرو گردآوری و سپس با روش تحلیل محتوای کیفی و مدل سازی تحلیلی بررسی شدند. نتایج نشان می دهد که وابستگی بیش ازحد به درآمدهای نفتی، ضعف در فناوری های نوین زیست محیطی، و کم رنگ بودن مسئولیت اجتماعی شرکت های نفتی از موانع اصلی تحقق توسعه پایدار در این صنعت هستند. در مقابل، سرمایه گذاری در فناوری های سبز مانند کربن گیری و ذخیره سازی، تنوع بخشی به سبد انرژی با ادغام انرژی های تجدیدپذیر، و بازتعریف سیاست های کلان انرژی می تواند نقش تعیین کننده ای در ایجاد تعادل میان رشد اقتصادی، حفاظت از محیط زیست و ارتقای رفاه اجتماعی ایفا کند. نوآوری این مقاله در ارائه الگویی ترکیبی از تجارب بین المللی و نیازهای بومی برای صنعت نفت و گاز ایران است که می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های کلان و طراحی برنامه های توسعه پایدار در سطح ملی و منطقه ای قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، صنعت نفت و گاز ، چالش های زیست محیطی ، انرژی های پاک ، سیاست گذاری انرژی ، مسئولیت اجتماعی شرکت ها.