مراکز علمی همدان در دوره سلاجقه عراق عجم و نقش آنها در تولید علم و دانش

عصر سلجوقیان در بسیاری از موارد از جمله ابعاد علمی و فرهنگی یکی از دوره های مهم و درخشان تاریخ ایران اسلامی به شمار می رود. سلاجقه با همت خواجه نظام الملک علاوه بر اینکه دولت سلجوقیان به منتهای عظمت سیاسی و نظامی رسید؛ با تاسیس نظامیه ها زمینه گسترش علم و دانش در بلاد اسلامی فراهم گردید. هر چند همدان از سده سوم تا ششم هجری به عنوان «دارالسنه » مرکز توجه و محل هجرت علماء و دانشمندان سایر بلاد اسلامی بود ولی مدارس این شهر به عنوان دارالملک سلاجقه عراق عجم از جمله سربرزه، سابقاباد، حاجبیه وغیره از نظامیه ها تاثیر زیادی گرفتند. اگرچه نمی توان نقش علما، شاهان و خاندان علویان را در ایجاد مراکز علمی و مدارس این شهر نادیده گرفت. بنابر این با توجه به اینکه همدان به عنوان مرکز سیاسی و علمی در دوره های گذشته مطرح بود؛ سوال اصلی این است که همدان در عصر سلجوقیان تا چه اندازه به لحاظ علمی و فرهنگی مورد توجه بوده است؟. برای پاسخ به این پرسش از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. به نظر می رسد همدان با توجه به مرکزیت سیاسی و موقعیت جغرافیایی آن در تمام ادوار تاریخی و وجود علمای بزرگ و خاندان های با فرهنگ چون علویان و همچنین حمایت سلاطین و امرای فرهنگ پرور سلجوقی در توسعه علمی و فرهنگی و تاثیر بر علما و مراکز علمی عصر خود حائز اهمیت زیادی بوده است.

کلیدواژه ها:

همدان ، سلاجقه عراق عجم ، علماء ، مراکز علمی و مدارس.