تحلیل تطبیقی مطلوبیت مرحله استماع در داوریهای تجاری و سرمایه گذاری بین المللی

مرحله استماع در داوریهای بین المللی اعم از تجاری و سرمایه گذاری به عنوان رکن اساسی دادرسی منصفانه، نقش تعیین کننده ای در مشروعیت و قابلیت اجرای آرای داوری دارد. هدف این پژوهش تحلیل تفاوتهای نقش استماع در دو حوزه مذکور و بررسی تاثیر آن بر احراز صلاحیت و قابلیت استماع دعوا. مسئله اصلی پژوهش آن است که چگونه ماهیت اختلافات، اراده طرفین و معاهدات بین المللی فرآیند استماع و تصمیم گیری در داوریهای تجاری و سرمایه گذاری را تحت تاثیر قرار میدهد بر اساس یافته ها در داوری، تجاری احراز صلاحیت عمدتا مبتنی بر توافق صریح طرفین برای ارجاع اختلافات به داوری، است در حالی که در داوری سرمایه گذاری علاوه بر توافق طرفین نقش معاهدات بین المللی و روابط حقوقی ویژه میان دولتها و سرمایه گذاران اساسی و تعیین کننده است. در داوری سرمایه گذاری اعتراض به صلاحیت دیوان داوری بخش جدایی ناپذیری از فرآیند رسیدگی محسوب میشود و پیچیدگیهای ناشی از حضور دولتها و مقررات معاهداتی، این مرحله را چالشی و پیش نیاز برای ورود به ماهیت دعوا میسازد. یافتهها همچنین نشان میدهد که مفهوم قابلیت استماع دعوا» در داوری سرمایه گذاری متمایز از صلاحیت است و در برخی موارد ایرادات شکلی مانند عدم رعایت مقررات معاهداتی یا اعتراض به شایستگی موضوعی پیش از ورود به ماهیت دعوا بررسی میشوند؛ حال آنکه در داوری تجاری، این موضوع غالبا ارزیابی صلاحیت ادغام میشود. نتایج پژوهش تاکید میکند که هرچند استماع در هر دو نوع داوری از نظر حقوقی ضروری است، اما کارکرد آن در ایجاد توازن میان عدالت، رویهای شفافیت و کارآمدی متفاوت است تفاوتهای بنیادین میان داوری تجاری و سرمایه گذاری نشان میدهد که طراحی فرآیند استماع باید بر اساس اقتضائات نوع داوری و ماهیت اختلافات صورت گیرد تا مشروعیت و قابلیت اجرایی آرای داوری تضمین شود.

کلیدواژه ها:

استماع دعوا ، داوری تجاری بین المللی ، داوری سرمایه گذاری بین المللی