عدالت و نظم اجتماعی در دو افق: تطبیق نظریه جان رالز و علامه طباطبایی

این مقاله با هدف تحلیل تطبیقی مفهوم عدالت و نظم اجتماعی در اندیشه جان رالز و علامه محمدحسین طباطبایی نگارش شده است. عدالت به عنوان یکی از بنیادی ترین مفاهیم فلسفه اخلاق و سیاست در دو سنت فکری غربی و اسلامی معانی و کارکردهای متفاوتی یافته است. در نظریه جان رالز، عدالت محصول قرارداد اجتماعی و نتیجه توافق عقلانی انسان های آزاد و برابر است. رالز بر مبنای نظریه انصاف، عدالت را اصولی معرفی می کند که در شرایط فرضی «موقعیت» نخستین و تحت پوشش پرده جهل توسط افراد عقلانی برگزیده می شود. در این چارچوب، عدالت معیار مشروعیت نظم دموکراتیک و تضمین کننده آزادی ها و برابری اجتماعی است. در مقابل، علامه طباطبایی با تکیه بر حکمت متعالیه و فلسفه اسلامی، عدالت را حقیقتی تکوینی و تشریعی میداند که در نظام هستی و شریعت الهی ریشه دارد. در دیدگاه او، عدالت به معنای قرار گرفتن هر چیز در جای خود است و نظم اجتماعی تنها در صورتی مشروع است که بر مبنای عقل فطری و وحی الهی سامان یابد. این مقاله با رویکرد تطبیقی اختلافهای بنیادین این دو دیدگاه را در چهار محور هستی شناسی، معرفت شناسی، انسان شناسی و کارکرد اجتماعی بررسی می کند و نشان می دهد که فهم سنت فکری به جهان بینی، مبانی فلسفی و نگرش به انسان و جامعه وابسته است.

کلیدواژه ها:

عدالت ، جان رالز ، علامه طباطبایی ، کارکرد ، عدالت نظم اجتماعی