بررسی تاثیر سبک های رهبری (مستبدانه، دموکراتیک، سهل گیرانه) دبیر تربیت بدنی بر انگیزه ورزشی دانش آموزان

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر سه سبک رهبری مستبدانه، دموکراتیک و سهل گیرانه دبیران تربیت بدنی بر سطح و کیفیت انگیزه ورزشی دانش آموزان تدوین شده است. رویکرد نظری این مطالعه بر مبنای تلفیق نظریه خودمختاری دسی و رایان (Deci & Ryan, Self-Determination Theory) و الگوی کلاسیک سبک های رهبری لوین، لیپیت و وایت بنا شده و سعی دارد نشان دهد که نحوه تعامل، هدایت و مدیریت فعالیت های ورزشی توسط دبیر، نقشی تعیین کننده در شکل گیری، تقویت یا تضعیف انگیزش در دو مولفه اصلی انگیزه درونی و انگیزه بیرونی دارد. در سبک مستبدانه، کنترل شدید، تمرکز بر اطاعت و کاهش فرصت مشارکت دانش آموزان، گرایش به انگیزه بیرونی را تقویت کرده ولی غالبا موجب افت لذت و علاقه ذاتی به ورزش می شود؛ درحالی که سبک دموکراتیک با اولویت دادن به مشارکت، بازخورد سازنده و احترام به انتخاب های فردی، گرایش به انگیزه درونی و احساس خودکارآمدی را افزایش می دهد. در سبک سهل گیرانه، آزادی بیش از حد و فقدان ساختار منظم، اگرچه تنش و اضطراب را می کاهد، اما ممکن است منجر به افت هدف مندی و تضعیف پایداری انگیزه شود. داده های گردآوری شده از نمونه ای متشکل از دانش آموزان دبیرستانی نشان می دهد که سبک دموکراتیک به شکل معناداری همبستگی مثبت بالاتر با شاخص های انگیزه درونی، شور و اشتیاق ورزشی و پایداری فعالیت بدنی دارد، در حالی که سبک مستبدانه بیش تر با رفتارهای اجتنابی و انگیزه های وابسته به پاداش یا تنبیه مرتبط است. نتایج تحلیل آماری با استفاده از آزمون های همبستگی و رگرسیون چندگانه تایید می کند که انتخاب و تقویت سبک رهبری دموکراتیک در کلاس های تربیت بدنی می تواند به عنوان یک راهبرد موثر در ارتقای انگیزش ورزشی پایدار و خودخواسته دانش آموزان مطرح شود. این یافته ها علاوه بر تاکید بر نقش کلیدی مهارت های ارتباطی و رهبری دبیران تربیت بدنی، می تواند مبنای تدوین برنامه های آموزشی برای ارتقای کیفیت تدریس و مدیریت ورزشی در مدارس قرار گیرد و در بلندمدت موجب افزایش مشارکت و سلامت جسمانی نسل نوجوان شود.

کلیدواژه ها:

سبک رهبری ، مستبدانه ، دموکراتیک ، سهل گیرانه ، دبیر تربیت بدنی ، انگیزه ورزشی ، نظریه خودمختاری ، خودکارآمدی ، مشارکت دانش آموزان