بررسی رابطه بین میزان خواب شبانه و عملکرد تحصیلی دانش آموزان ابتدایی

خواب به عنوان یکی از نیازهای بنیادی انسان، نقشی اساسی در سلامت جسمی، روانی و عملکرد شناختی دارد و در دوران کودکی که رشد مغزی و یادگیری در بالاترین سطح خود قرار دارد، اهمیتی دوچندان می یابد. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین میزان خواب شبانه و عملکرد تحصیلی دانش آموزان ابتدایی ناحیه ۳ شهر کرمانشاه در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ انجام شد. این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی و به روش مقطعی صورت گرفت. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع ابتدایی ناحیه ۳ کرمانشاه بود که از میان آن ها ۴۳۰ نفر (دختر و پسر) با روش نمونه گیری خوشه ای-طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی، فرم سنجش ساعات و کیفیت خواب (مقتبس از CSHQ) و میانگین نمرات رسمی تحصیلی دانش آموزان بود. داده ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه در نرم افزار SPSS مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند.نتایج نشان داد بین میزان خواب شبانه و عملکرد تحصیلی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (p<۰.۰۱). به عبارت دیگر، دانش آموزانی که خواب منظم تر و طولانی تری داشتند، در دروس اصلی (ریاضی، فارسی و علوم) نمرات بالاتری کسب کردند. همچنین مشخص شد که کیفیت خواب (شامل سهولت به خواب رفتن، بیدار شدن های مکرر و احساس شادابی صبحگاهی) نقش تعیین کننده ای در پیشرفت تحصیلی دارد. در تحلیل های تعدیلی، عوامل جنسیت، پایه تحصیلی و وضعیت اقتصادی-اجتماعی نیز بر رابطه مذکور تاثیرگذار بودند؛ به طوری که دانش آموزان دختر و کودکان خانواده های با وضعیت اقتصادی بهتر از کیفیت خواب بالاتری برخوردار بوده و در نتیجه عملکرد تحصیلی مطلوب تری داشتند.این یافته ها تایید می کنند که خواب کافی و باکیفیت می تواند از طریق تقویت حافظه، افزایش تمرکز و ارتقای توانایی های شناختی، نقش موثری در بهبود یادگیری و موفقیت تحصیلی ایفا کند. در مقابل، کمبود خواب باعث افت توجه، خستگی ذهنی، کاهش انگیزش و در نهایت ضعف در عملکرد درسی می شود. از منظر کاربردی، نتایج پژوهش نشان می دهد که آموزش والدین درباره بهداشت خواب، تنظیم ساعات استفاده از وسایل الکترونیکی، کاهش حجم تکالیف شبانه و هماهنگی مدارس با الگوی زیستی دانش آموزان می تواند به عنوان راهکاری موثر در ارتقای کیفیت خواب و بهبود عملکرد تحصیلی مورد توجه قرار گیرد.در مجموع، نتایج این تحقیق اهمیت خواب را به عنوان یکی از عوامل زیستی و تربیتی کلیدی در فرآیند یادگیری و رشد تحصیلی کودکان برجسته می سازد و لزوم طراحی برنامه های آموزشی و مشاوره ای برای والدین، معلمان و مدیران مدارس جهت ارتقای کیفیت خواب دانش آموزان را نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

خواب شبانه ، عملکرد تحصیلی ، دانش آموزان ابتدایی ، کیفیت خواب ، کرمانشاه