نقش معلم در شکل گیری شخصیت و هویت دانش آموزان دوره ابتدایی

نقش معلم در شکل گیری شخصیت و هویت دانش آموزان دوره ابتدایی یک موضوع محوری در مطالعات تربیتی و روان شناسی تربیتی است. این مطالعه با مروری نظام مند-تحلیلی بر نظریه ها و شواهد تجربی فارسی و انگلیسی، سازوکارهای تاثیر معلم را بر ساختارهای شخصیتی (از جمله وجدان، کنترل تکانشی، خودتنظیمی) و هویت (هویت تحصیلی، اجتماعی و فردی) کودکان ابتدای دبستان بررسی می کند. چهار نظام تحلیلی اصلی مورد توجه قرار گرفته اند: نظریه های رشدی (اریکسون و مفهوم مراحل هویت سازی)، نظریه های اجتماعی-فرهنگی (ویگوتسکی و زیست بوم برونفنبرنر)، نظریه های انگیزشی (خودتعیینی) و مکانیسم های رفتاری-اجتماعی (انتظارات معلم، نقش نمونه سازی و کیفیت رابطه معلم-دانش آموز). شواهد نشان می دهد که رفتار و انتظارات معلمان، سبک های تدریس نیاز پاسخ، و کیفیت رابطه دوجانبه نقش تعیین کننده ای در تقویت یا تضعیف ویژگی های شخصیتی و سازه های هویتی دارند؛ از جمله از طریق تقویت نیازهای روان شناختی پایه (خودگردانی، صلاحیت، وابستگی)، ایجاد خودپنداره تحصیلی مثبت، و فراهم سازی محیط های امن یادگیری. مقاله نقاط قوت و محدودیت ادبیات کنونی را نشان می دهد و به عنوان چشم انداز پژوهشی، شواهدی را برای نیاز به مطالعات طولی-ترکیبی، تعامل محور (teacher × child) و سنجش های چندمنبعی پیشنهاد می کند. نتایج کاربردی برای سیاست گذاران آموزشی، برنامه ریزان درسی و آموزش معلم اشاره به اهمیت توسعه مهارت های تعاملی، مدیریت انتظارات و برنامه های رشد حرفه ای معلمان دارد.

کلیدواژه ها:

معلم ، شخصیت ، هویت تحصیلی ، دانش آموزان دوره ابتدایی ، رابطه معلم-دانش آموز ، انتظار معلم (Pygmalion) ، خودتعیینی (Self-Determination Theory)