بررسی اثربخشی بازی ها و فعالیت های شناختی در توسعه ی حافظه فعال دانش آموزان ابتدایی

حافظه فعال به عنوان یکی از مهم ترین کارکردهای اجرایی، نقشی حیاتی و زیربنایی در موفقیت تحصیلی و رشد شناختی کودکان دبستانی ایفا می کند. این سیستم با ظرفیت محدود که مسئولیت نگهداری و پردازش همزمان اطلاعات را بر عهده دارد، در تمامی فرآیندهای یادگیری سطح بالا، از درک مطلب و استدلال ریاضی گرفته تا حل مسئله و برنامه ریزی، درگیر است. با توجه به انعطاف پذیری بالای مغز در دوران کودکی، این دوره یک پنجره فرصت طلایی برای تقویت و توسعه ی این قابلیت شناختی کلیدی محسوب می شود. رویکردهای آموزشی سنتی که عمدتا بر انتقال محتوا متمرکز هستند، اغلب به طور مستقیم به تمرین و بهبود این مهارت بنیادین نمی پردازند. در مقابل، یادگیری مبتنی بر بازی و فعالیت های شناختی ساختارمند، به عنوان رویکردهایی جذاب، انگیزشی و متناسب با ویژگی های رشدی کودکان، پتانسیل بالایی برای توسعه ی حافظه فعال دارند. این مقاله مروری با هدف بررسی نظام مند و تحلیل عمیق اثربخشی بازی ها و فعالیت های شناختی در توسعه ی حافظه فعال دانش آموزان ابتدایی تدوین شده است. در این راستا، پس از تشریح جامع مبانی نظری و مدل های شناختی حافظه فعال و تبیین نقش حیاتی آن در یادگیری، به دسته بندی و ارزیابی شواهد پژوهشی موجود در خصوص انواع مداخلات مبتنی بر بازی پرداخته می شود. این مداخلات شامل بازی های سنتی و گروهی، بازی های دیجیتال و برنامه های تمرین شناختی رایانه ای، و فعالیت های شناختی یکپارچه در برنامه درسی روزمره است. یافته های این مرور نشان می دهد که بازی ها، چه در قالب سنتی و چه دیجیتال، زمانی که به طور هدفمند و با ساختار مشخص طراحی شوند، می توانند به طور معناداری عملکرد حافظه فعال را در ابعاد دیداری-فضایی و کلامی بهبود بخشند. در نهایت، نتیجه گیری می شود که استفاده از یک رویکرد بازی محور و فعال، نه به عنوان یک فعالیت جانبی، بلکه به عنوان یک راهبرد آموزشی اصلی، روشی قدرتمند و مبتنی بر شواهد برای تقویت زیرساخت های شناختی دانش آموزان و هموار ساختن مسیر موفقیت تحصیلی بلندمدت آن ها است.

کلیدواژه ها:

حافظه فعال ، بازی های شناختی ، فعالیت های آموزشی ، دانش آموزان ابتدایی ، توسعه شناختی ، یادگیری مبتنی بر بازی ، کارکردهای اجرایی