بررسی تاثیر روابط مثبت معلم–دانش آموز بر کاهش افت تحصیلی

این پژوهش به بررسی جامع و عمیق تاثیر روابط مثبت معلم–دانش آموز بر کاهش افت تحصیلی در دانش آموزان مقاطع متوسطه اول و دوم می پردازد. افت تحصیلی یک پدیده چندبعدی و پیچیده است که ریشه های عمیقی در عوامل روانشناختی، اجتماعی و محیطی دارد. در میان این عوامل، کیفیت رابطه بین معلم و دانش آموز به عنوان یک متغیر واسطه ای و تعدیل کننده حیاتی شناخته می شود که می تواند به طور معناداری بر تعامل دانش آموز با محتوای آموزشی، انگیزه درونی و در نهایت، عملکرد تحصیلی او اثر بگذارد.این مطالعه با رویکردی آمیخته (Mixed Methods) و با هدف غنی سازی یافته های کمی با عمق کیفی طراحی شده است. در بخش کمی، یک مطالعه پیمایشی مقطعی با استفاده از مقیاس های استاندارد شده برای سنجش کیفیت روابط معلم–دانش آموز (بر اساس ابعاد حمایت عاطفی، کنترل سازنده و نزدیکی اجتماعی) و مقیاس های معتبر افت تحصیلی (شامل نمرات درسی، غیبت و ترک تحصیل خوداظهاری) انجام گرفت. جامعه آماری شامل ۵۰۰ دانش آموز و ۲۰۰ معلم از مناطق آموزشی مختلف شهر تهران بود. تحلیل های آماری از جمله تحلیل رگرسیون چندگانه و مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) نشان داد که کیفیت بالای رابطه معلم–دانش آموز، به ویژه بعد حمایت عاطفی، به طور مستقیم و قوی با کاهش معنادار شاخص های افت تحصیلی مرتبط است. همچنین، نقش واسطه ای انگیزش درونی و خودکارآمدی تحصیلی در این رابطه تایید شد. دانش آموزانی که روابط گرم تر، حمایتی تر و با انتظارات روشن تری با معلمان خود گزارش کردند، سطح بالاتری از تعهد تحصیلی و انگیزش درونی را نشان دادند که منجر به بهبود ملموس در نتایج تحصیلی آن ها گردید.در بخش کیفی، مصاحبه های نیمه ساختارمند با ۲۰ معلم برجسته (دارای نرخ افت تحصیلی پایین در کلاس هایشان) و ۳۰ دانش آموزی که در معرض خطر افت تحصیلی بودند اما بهبود یافته بودند، صورت گرفت. یافته های کیفی این نتایج کمی را به صورت غنی تبیین کردند. معلمان موفق بر اهمیت ایجاد "فضای امن روانی"، استفاده از بازخورد سازنده به جای انتقاد، و درک زمینه اجتماعی–اقتصادی دانش آموز تاکید داشتند. دانش آموزان نیز بر نقش معلم در "اعتمادسازی"، "مشاهده شدن" و "معنادار ساختن یادگیری" به عنوان عوامل کلیدی در بازگشت به مسیر تحصیلی تاکید کردند.این پژوهش با تکیه بر مبانی نظری برجسته مانند نظریه دلبستگی بولبی، نظریه یادگیری اجتماعی-شناختی بندورا (با تاکید بر نقش مدل سازی و خودکارآمدی)، و دیدگاه های ویگوتسکی (منطقه تقریبی رشد و نقش تسهیل گر معلم) استدلال می کند که رابطه معلم–دانش آموز فراتر از انتقال محتوا، یک پیوند حیاتی برای تنظیم هیجانی و شناختی دانش آموز در محیط مدرسه است.نتایج این پژوهش پیشنهاداتی سیاستی قوی برای نظام های آموزشی ارائه می دهد، از جمله لزوم سرمایه گذاری در برنامه های توسعه حرفه ای معلمان با تمرکز بر مهارت های هوش هیجانی، ایجاد سازوکارهای ارزیابی مستمر کیفیت روابط در مدارس، و تقویت نقش حمایتی معلم به عنوان یک "دلبستگی ایمن ثانویه" برای دانش آموزان.

کلیدواژه ها:

روابط معلم–دانش آموز ، افت تحصیلی ، انگیزش درونی ، خودکارآمدی تحصیلی ، نظریه دلبستگی ، رویکرد آمیخته.