تاثیر کاربرد نانو اسید هیومیک و اکسین بر روابط منبع و مخزن در گیاه دارویی سنبل الطیب (Valeriana officinalis L.)

سابقه و هدف: سنبل الطیب یکی از گیاهان دارویی مهم شناخته شده در جهان است. این گیاه دارویی به ویژه خواص آن بر روی اعصاب شناخته شده است. با وجود این، تولید در این گیاه دارویی وابسته به افزودن نهاده های گیاهیست. اکسین و نانو هیومیک اسید ازجمله ترکیب های مهم برای بهبود رشد و عملکرد گیاهان به ویژه گیاهان دارویی هستند. اکسین ها هورمون های گیاهی هستند که نقش اساسی در فرایندهای رشد و توسعه گیاهان دارند، مانند ریشه زایی، کشش ساقه و تنظیم پاسخ به شرایط محیطی. این هورمون ها به تنظیم تعادل هورمونی در گیاه کمک کرده و می توانند به افزایش کمیت و کیفیت محصولات گیاهی کمک کنند. نانو اسیدهیومیک نیز از ترکیب های آلی است که از تجزیه مواد ارگانیک در خاک به دست می آید و به دلیل ابعاد نانویی خود قابلیت جذب بهتری در گیاهان دارد. این ترکیب به بهبود ویژگی های خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب، تسهیل جذب مواد مغذی و تقویت سیستم دفاعی گیاه کمک می کند. استفاده از نانو اسیدهیومیک در ترکیب با اکسین می تواند اثرهای مثبتی بر رشد و کیفیت گیاهان دارویی ازجمله افزایش محتوای ترکیب های فعال دارویی داشته باشد، ازاین رو در این تحقیق تاثیر هورمون اکسین و نانو اسیدهیومیک بر ویژگی های فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی گیاه دارویی سنبل الطیب را مورد بررسی قرار دادیم.مواد و روش ها: تیمارها شامل غلظت های مختلف اکسین (صفر، ۱۵، ۳۰ و ۴۵ پی پی ام) و غلظت های مختلف نانو اسیدهیومیک (۲، ۴ و ۶ گرم در لیتر) بود، هر دو تیمار به صورت محلول پاشی به کار برده شد. این بررسی در دو سال به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک های تصادفی انجام شد. وزن خشک ریشه و اندام هوایی و محتوای اکسین، سیتوکنین و کربوهیدرات های ریشه و اندام هوایی اندازه گیری شد.نتایج: در این تحقیق تاثیر هورمون اکسین و نانو اسیدهیومیک بر ویژگی های فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی گیاه دارویی سنبل الطیب مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که کاربرد اکسین در غلظت های ۳۰ و ۴۵ پی پی ام به طور قابل توجهی وزن خشک برگ ها را افزایش داد، به طوری که در سال اول تیمار محلول پاشی اکسین با غلظت ۳۰ پی پی ام موجب افزایش ۱۵.۱ درصدی وزن خشک برگ شد و در سال دوم این افزایش به ۴۰ درصد رسید. همچنین در تیمارهای نانو اسیدهیومیک محلول پاشی با غلظت ۶ گرم در لیتر باعث افزایش معنی دار وزن خشک برگ ها گردید و نسبت به عدم استفاده از نانو هیومیک به میزان ۱۲.۸ درصد افزایش یافت. تاثیر هورمون اکسین همچنین موجب افزایش شاخص محتوای کلروفیل شد، به طوری که در تیمار با غلظت ۳۰ پی پی ام این شاخص ۱۳.۹ درصد افزایش یافت. علاوه بر این، استفاده از نانو اسیدهیومیک در غلظت ۶ گرم در لیتر نیز افزایش ۸ درصدی در شاخص کلروفیل برگ ها داشت. در مورد رشد ریشه ها، کاربرد اکسین به ویژه در غلظت های ۳۰ و ۴۵ پی پی ام باعث افزایش ۳۳ تا ۳۹ درصدی وزن خشک ریشه ها شد، همچنین نانو اسیدهیومیک در غلظت ۶ گرم در لیتر افزایش ۱۹.۱ درصدی در وزن خشک ریشه ها داشت. همچنین هر دو تیمار اکسین و نانو اسیدهیومیک موجب افزایش محتوای قندهای محلول در برگ ها و ریشه ها شدند که این افزایش در اثر تیمار نانو هیومیک به میزان ۲۱.۷ درصد و در اثر تیمار اکسین به میزان ۱۴.۶ درصد مشاهده شد.نتیجه گیری: به طورکلی نتایج این مطالعه نشان داد که هر دو ترکیب اکسین و نانو اسیدهیومیک با تاثیر بر فرایندهای هورمونی و متابولیکی گیاه می توانند رشد و عملکرد گیاهان دارویی مانند سنبل الطیب را به طور قابل توجهی بهبود ببخشند و موجب افزایش شاخص های کلروفیل، قندهای محلول و رشد ریشه ها شوند. هر دو تیمار اکسین و نانو هیومیک اسید با افزایش ظرفیت فتوسنتزی، محتوای سیتوکنین و قدرت منبع گیاه موجب بهبود رشد برگ ها و ریشه ها و افزایش عملکرد گیاه دارویی سنبل الطیب می شوند.

کلیدواژه ها:

هورمون ، کود آلی ، گیاه دارویی ، ریشه