تاثیر عوامل فیزیوگرافی بر ویژگی های زیست سنجی درختان بنه (Pistacia atlantica Desf.) در استان کردستان

مقدمه: عوامل فیزیوگرافی (ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت دامنه)، اثر مهمی در شکل گیری رویشگاه ها و توزیع و رشد گونه های گیاهی دارند. هدف این پژوهش، بررسی تاثیر این عوامل بر ویژگی های زیست سنجی درختان بنه در استان کردستان بود.مواد و روش ها: این پژوهش در منطقه ای به مساحت ۱۸۶۰ هکتار از جنگل های سنندج انجام گرفت. منطقه پژوهش، با استفاده از روی هم گذاری نقشه های ارتفاع از سطح دریا، جهت دامنه و شیب، به ۳۶ واحد همگن فیزیوگرافی تقسیم شد. برای هر یکان شکل زمین، چهار نقطه نمونه برداری تصادفی (معادل چهار تکرار) به صورت رقومی طراحی و مختصات آنها برای موقعیت یابی به GPS وارد شد. در هر نقطه نمونه برداری، هفت اصله از نزدیک ترین درختان بنه به آن نقطه با قطر برابرسینه مساوی و بیش از ۵ سانتی متر (در کل ۱۰۰۸ اصله درخت بنه)، به عنوان درختان نمونه انتخاب شدند. برای درختان نمونه، قطر برابرسینه، ارتفاع کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، قطر بزرگ تاج و قطر عمود بر آن اندازه گیری و وضعیت شادابی تاج ثبت شد. پراکنش قطری درختان بنه اندازه گیری شده به تفکیک عوامل فیزیوگرافی ترسیم و آماره های قطر، ارتفاع کل، ارتفاع تنه، ارتفاع تاج، شادابی تاج و ضریب قدکشیدگی، به تفکیک واحدهای فیزیوگرافی و کل (بدون در نظر گرفتن شرایط فیزیوگرافی) محاسبه شد. بررسی تاثیر عوامل فیزیوگرافی بر نمایه های زیست سنجی درختان بنه با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی (با در نظر گرفتن ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت دامنه به عنوان فاکتورهای آزمایش) انجام گرفت. مقایسه میانگین قطر برابرسینه، ارتفاع تنه، سطح تاج و ضریب قدکشیدگی درختان بنه در ترکیبات تیماری عوامل فیزیوگرافی (ترکیب سطوح فاکتورهای آزمایش) پس از رد فرضیه یکسان بودن آنها براساس نتایج تجزیه واریانس، با استفاده از آزمون تبعی توکی انجام گرفت.یافته ها: براساس نتایج، ارتفاع از سطح دریا مهم ترین عامل تاثیرگذار بر قطر درختان بنه بود. به طور کلی، با افزایش ارتفاع، قطر درختان نیز افزایش یافت. از نظر ارتفاع کل و ارتفاع تاج، اختلاف معنی داری بین درختان بنه در طبقه های فاکتورهای فیزیوگرافی مشاهده نشد. فاکتور شیب بر ارتفاع تنه تاثیرگذار بود، به طوری که درختان در دامنه های با شیب کمتر، ارتفاع تنه بیشتری داشتند. افزون بر این، سطح تاج درختان بنه تحت تاثیر ترکیبی از شیب و جهت دامنه قرار داشت و شادابی تاج نیز تحت تاثیر همزمان جهت دامنه و ارتفاع از سطح دریا قرار داشت. ضریب قدکشیدگی درختان بنه، به طور معنی داری تحت تاثیر ارتفاع از سطح دریا قرار داشت.نتیجه گیری: این پژوهش نشان داد که عوامل فیزیوگرافی به طور چشمگیری بر رشدونمو درختان بنه تاثیرگذارند. درک این تاثیرات می تواند در برنامه ریزی برای مدیریت پایدار جنگل های بنه بسیار مفید باشد. با شناسایی عوامل محدودکننده رشد درختان بنه، می توان اقدامات مدیریتی مناسبی را برای بهبود وضعیت رویشگاه ها و افزایش پایداری این گونه ارزشمند طراحی کرد. برای تعمیم نتایج این پژوهش به مناطق دیگر، به پژوهش های مشابه در مناطق مختلف با شرایط اقلیمی و اکولوژیکی متفاوت نیاز است.

کلیدواژه ها:

ارتفاع از سطح دریا ، بنه ، زاگرس ، ویژگی های زیستی