تاثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر ویژگی های خاک و پاسخ های رویشی درختان صنوبر کبوده (Populus alba L.) سه ساله

مقدمه: در زراعت چوب همانند دیگر فعالیت های زراعی، مصرف انواع کود شیمیایی و آلی می تواند سبب افزایش تولید در واحد سطح شود. لجن فاضلاب به عنوان محصول فرعی مهم ناشی از فرایند تصفیه فاضلاب، نوعی پسماند آلی است که می تواند سبب افزایش ماده آلی و عناصر غذایی خاک شده و در افزایش رشد و عملکرد گیاه اثر بسزایی داشته باشد. با توجه به ضرورت مدیریت و دفع مناسب لجن فاضلاب تولیدشده در تصفیه خانه ها و بهبود خصوصیات فیزیکی- شیمیایی خاک در نتیجه کاربرد لجن فاضلاب به عنوان نوعی پسماند آلی، هدف این پژوهش، بررسی تاثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر ویژگی های خاک و عملکرد رویشی درختان صنوبر کبوده سه ساله (Populus alba L. “۲۰/۴۵”) بود. مواد و روش ها: این پژوهش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی (سه بلوک) با تیمار لجن فاضلاب در سه سطح (۰، ۱۰ و ۲۰ کیلوگرم بر متر مربع) و سه پلات ۱۶ متر مربعی (نه اصله درخت با فواصل کاشت ۲×۲ متر در هر پلات) در هر بلوک در ایستگاه تحقیقاتی البرز موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور انجام گرفت. در پایان هر فصل رویش به مدت سه سال، در هر تیمار متغیرهای رویشی (قطر برابرسینه و ارتفاع کل) همه درختان اندازه گیری و عملکرد تولید چوب محاسبه شد. در اواسط فصل رویش سوم، نمونه های گیاهی (ریشه، ساقه و برگ) و نمونه های خاک از هر تیمار در سه تکرار جمع آوری شد. در آزمایشگاه ویژگی های فیزیکی- شیمیایی خاک و غلظت عناصر غذایی و فلزات سنگین اندام های گیاهی تعیین شد. یافته ها: کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی دار کربن آلی و سطح عناصر غذایی نیتروژن، فسفر، سولفور، روی (۰۱/۰ P ≤) و مس (۰۵/۰ P ≤) در خاک شد. به طوری که در تیمار ۲۰ کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب، کربن آلی خاک نسبت به تیمار شاهد افزایش ۸/۳۸۱ درصدی نشان داد. همچنین تیمار ۲۰ کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب سبب افزایش معنی دار غلظت نیکل، کروم (۰۵/۰ P ≤) و سرب (۰۱/۰ P ≤) در خاک نسبت به تیمار شاهد شد. نتایج بررسی متغیرهای رویشی درختان صنوبر کبوده سه ساله نشان داد که کوددهی با لجن فاضلاب بر متغیرهای قطر برابرسینه، ارتفاع و حجم در هکتار درختان صنوبر تاثیر مثبت معنی داری داشت، به طوری که تیمار ۲۰ کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب به ترتیب سبب افزایش ۱۹، ۲۰ و ۵/۶۳ درصدی قطر برابرسینه، ارتفاع و حجم در هکتار درختان نسبت به تیمار شاهد شد. کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی دار غلظت عناصر غذایی نیتروژن و فسفر در اندام های ریشه، ساقه و برگ درختان صنوبر شد. تاثیر کوددهی با لجن فاضلاب بر غلظت برخی عناصر غذایی کمیاب شامل روی در اندام های ریشه، ساقه و برگ (۰۱/۰ P ≤) و مس در اندام های ریشه و برگ (۰۵/۰ P ≤) نیز معنی دار بود. همچنین کوددهی با لجن فاضلاب سبب افزایش معنی دار غلظت فلز نیکل در اندام های ریشه و برگ (۰۵/۰ P ≤) درختان صنوبر شد. نتیجه گیری: با توجه به افزایش عملکرد رویشی درختان صنوبر کبوده در خاک کوددهی شده با لجن فاضلاب پس از گذشت سه سال و نبود تفاوت معنی دار بین سطوح کاربردی لجن فاضلاب از یک سو و افزایش سطح برخی فلزات سنگین خاک در تیمار ۲۰ کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب از سوی دیگر، برای صنوبرکاری با درختان کبوده در شرایطی مشابه با شرایط پژوهش حاضر، کوددهی با تیمار ۱۰ کیلوگرم بر متر مربع لجن فاضلاب توصیه می شود. البته با توجه به دوره بهره برداری حداقل شش تا هشت سال برای صنوبرکاری ها، باید تاثیر کاربرد لجن فاضلاب حداقل تا پایان سال ششم از نظر تاثیر بر ویژگی های خاک و عملکرد رویشی درختان صنوبر بررسی شود.

کلیدواژه ها:

اصلاح کننده خاک ، پسماند آلی ، تولید چوب ، عناصر غذایی ، فلزات سنگین