پیامدهای متابولیک و فیزیولوژیک تمرینات پرشدت تناوبی بر کارکنان با شیفت کاری نامنظم

شیفت کاری نامنظم یکی از عوامل شغلی موثر بر اختلال در ریتم شبانه روزی و بروز مشکلات متابولیک و فیزیولوژیک در میان کارکنان است. این الگوی کاری، که بخش قابل توجهی از جمعیت شاغل را شامل می شود، با افزایش ریسک ابتلا به سندرم متابولیک، بیماری های قلبی–عروقی، مقاومت به انسولین، اختلالات خواب و خستگی مزمن همراه است. از منظر علوم ورزشی، مداخلات تمرینی می توانند اثرات منفی شیفت کاری را تعدیل کنند. در میان روش های تمرین، تمرینات پرشدت تناوبی (High-Intensity Interval Training/HITT) به دلیل صرف زمان کمتر و ظرفیت ایجاد تغییرات سریع تر در شاخص های سلامت، توجه پژوهشگران را جلب کرده است. هدف از این مقاله مروری، بررسی و تحلیل جامع شواهد موجود درباره پیامدهای متابولیک و فیزیولوژیک تمرینات پرشدت تناوبی در کارکنان با شیفت کاری نامنظم و تبیین شکاف های پژوشی موجود در این حوزه است. این مطالعه به صورت مرور روایتی–تحلیلی انجام شد. پایگاه های داده معتبر بین المللی شامل PubMed، Scopus و Web of Science و همچنین منابع فارسی (SID، Magiran) با کلیدواژه های «شیفت کاری»، «تمرینات پرشدت تناوبی»، «پیامدهای متابولیک» و معادل های انگلیسی آن ها جستجو شدند. معیار ورود شامل مقالات منتشر شده بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ با طراحی کارآزمایی بالینی تصادفی (RCT)، نیمه آزمایشی و مطالعات مشاهده ای مرتبط با جمعیت کارکنان دارای شیفت کاری بود. پس از غربالگری، مطالعات از نظر نوع مداخله HIIT، مدت، شدت تمرین و شاخص های ارزیابی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. بررسی ها نشان داد HIIT به شکل معناداری سبب بهبود VO₂max، کاهش درصد چربی احشایی و بهبود پروفایل لیپیدی در کارکنان شیفت کار می شود. همچنین شواهد از کاهش مقاومت به انسولین، کاهش فشار خون سیستولیک، بهبود کیفیت خواب و تعدیل سطوح کورتیزول و ملاتونین حکایت داشت. مدت مداخله در اغلب مطالعات بین ۶ تا ۱۲ هفته و با فراوانی ۲ تا ۳ جلسه در هفته بود. با این حال، تفاوت در طراحی تمرین، جمعیت نمونه و شاخص های سنجش، مقایسه مستقیم نتایج را دشوار ساخت. HIIT می تواند به عنوان یک مداخله موثر، کم هزینه و زمان محور برای بهبود شاخص های متابولیک و فیزیولوژیک کارکنان با شیفت کاری نامنظم توصیه شود.

کلیدواژه ها:

تمرینات پرشدت تناوبی ، شیفت کاری نامنظم ، پیامدهای متابولیک ، ظرفیت هوازی ، سندرم متابولیک