حق بر محیط زیست به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر

حق بر محیط زیست سالم و پاکیزه به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر، در دهه های اخیر توجه گسترده ای در عرصه حقوق بین الملل و حقوق داخلی کشورها به خود جلب کرده است. این حق، نه تنها به منظور حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی، بلکه به عنوان پیش شرط تحقق سایر حقوق بشر مانند حق سلامت، حق زندگی و حق توسعه پایدار مورد توجه قرار گرفته است. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی ماهیت حقوقی این حق، جایگاه آن در اسناد بین المللی و تطبیق آن با حقوق داخلی ایران می پردازد. در بخش نظری، مبانی فلسفی و حقوق بشری حق بر محیط زیست تشریح شده و نقش آن در تضمین زندگی انسانی سالم مورد بررسی قرار گرفته است. سپس اسناد بین المللی مانند اعلامیه استکهلم (۱۹۷۲(، برنامه اقدام ریو (۱۹۹۲)، و توافق نامه پاریس (۲۰۱۵) مورد تحلیل قرار گرفته و اصول و تعهدات کشورها برای حفاظت از محیط زیست تبیین شده است. در بخش حقوق داخلی، قانون اساسی ایران، قوانین محیط زیست و مقررات مرتبط با حفاظت از منابع طبیعی بررسی شده و نقاط قوت و ضعف آن ها شناسایی شده است. چالش های اجرایی و حقوقی، از جمله ضعف نظارت، تضاد با توسعه اقتصادی و نبود سازوکارهای بازدارنده، از مهم ترین موانع تحقق این حق شناخته شده اند. در نهایت، مقاله با ارائه راهکارهایی همچون تقویت سازوکارهای نظارتی، آموزش عمومی، افزایش همکاری های بین المللی و ترویج فرهنگ مسئولیت اجتماعی به سمت تحقق بهتر حق بر محیط زیست اشاره می کند. نتایج نشان می دهد که حق بر محیط زیست نه تنها یک ضرورت انسانی و اخلاقی، بلکه یک الزام حقوقی و ابزار تحقق توسعه پایدار و حفاظت از نسل های آینده است.

کلیدواژه ها:

حق بر محیط زیست ، حقوق بنیادین بشر ، توسعه پایدار ، حقوق بین الملل ، قوانین محیط زیست ایران