چالش های حقوق مالکیت معنوی در هوش مصنوعی مولد و آثار تولیدشده توسط آن

هوش مصنوعی مولد به عنوان یکی از فناوری های نوین و تحول آفرین، توانایی خلق آثار نوآورانه در حوزه های ادبی، هنری، علمی و نرم افزاری را دارد و همزمان با فرصت های گسترده، چالش های حقوقی و مالکیت معنوی قابل توجهی ایجاد کرده است. پرسش اصلی این تحقیق بر این محور استوار است که آیا آثار تولیدشده توسط هوش مصنوعی مولد قابلیت حمایت حقوق مالکیت معنوی دارند و در صورت امکان، مالکیت قانونی آن ها چگونه تعریف می شود. ضرورت بررسی این موضوع از آنجا ناشی می شود که قوانین فعلی، به ویژه در ایران، صرفا خالق انسانی را محور حمایت قرار داده و با پدیده های نوین دیجیتال و مستقل هوش مصنوعی، دچار خلا و ابهام شده اند؛ چنین وضعیتی می تواند امنیت حقوقی، بهره برداری اقتصادی و توسعه نوآوری را مختل کند و بر رویه قضایی و سیاست گذاری قانونی تاثیرگذار باشد. هدف اصلی مقاله، تحلیل و بررسی جامع حقوقی آثار مولد هوش مصنوعی با تمرکز بر قوانین داخلی، رویه قضایی و تطبیق با نظام های بین المللی و دکترین حقوقی است تا چالش های موجود شناسایی شده و راهکارهای علمی و عملی ارائه شود. روش پژوهش به صورت تحلیلی، توصیفی و تطبیقی بوده و با استفاده از مواد قانونی، آراء دادگاه ها، نظریات مشورتی و منابع دکترین حقوقی، وضعیت موجود و خلاهای قانونی بررسی شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در قوانین فعلی ایران، حمایت حقوقی از آثار مولد هوش مصنوعی صرفا زمانی امکان پذیر است که انسان نقش مستقیم در خلق یا هدایت اثر داشته باشد و در غیر این صورت خلا قانونی مانع از شناسایی مالک و بهره برداری قانونی است. بررسی تطبیقی نظام های بین المللی و پیشنهاد چارچوب های قانونی جدید نشان می دهد که با اصلاح قوانین و شفاف سازی مفهوم «خالق اثر» می توان حمایت حقوقی، امنیت قانونی و انگیزه نوآوری را تضمین کرد. نوآوری این مقاله در ارائه تحلیل یکپارچه حقوقی، تطبیقی و دکترین محور آثار مولد هوش مصنوعی و ارائه راهکارهای عملی برای نظام حقوقی ایران است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، مالکیت معنوی ، حقوق مولف ، آثار دیجیتال ، قانون گذاری تطبیقی