آیا کتب درسی آموزش و پرورش عمومی از توانایی لازم برای مقابله با تهاجم فرهنگی برخوردار هستند؟

این اعتقاد وجود دارد که استیلای فرهنگی از طریق تهاجم فرهنگی در درازمدت بتوانند ساختارهای ارزشی جامعه را دگرگون کند. برهمین اساس نیاز است قبل از فراگیر شدن فرهنگ های بیگانه در جامعه مدنی و بروز تهاجم فرهنگی، آثار آن را مورد بررسی و کنکاش قرار داد که در این میان محتوای کتب درسی و به تبع آن مدرسه یکی از مهمترین محیط هایی است که می تواند با آثار تهاجم فرهنگی مقابله کند که در این راستا پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان توانایی کتب درسی مقطع ابتدایی در ارتباط با آموزش دانش آموزان در راستای مقابله با تهاجم فرهنگی طراحی و اجرا شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ روش از نوع تحلیل محتوای قیاسی و کمی بود. نتایج تحلیل محتوای قیاسی نشان داد که مهمترین مولفه های مقابله با تهاجم فرهنگی در راستای آموزش آن در کتب مقطع ابتدای در دانش آموزان شامل ۸ مولفه ترویج فرهنگ ایرانی؛ معرفی شخصیت های دینی و ایرانی؛ تقویت و انسجام غرور ایرانی؛ باور به مسئولان داخلی؛ مقابله با فرهنگ های مضر بیگانه؛ تشکیل هویت منسجم در دانش آموزان؛ تقویت عزت نفس و باورمندی؛ معرفی زمینه های فرهنگی و هنری ایرانی است. سپس این هشت مولفه به عنوان ابزار چک لیست در بخش تحلیل محتوای کمی قرار گرفت که جامعه پژوهش با نظر اساتید و متخصصان و با توجه به هدف پژوهش، محتوای برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی آموزش و پرورش ایران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که مجموعه این محتواها ۴ جلد کتاب درسی را شامل می شد. از آنجا که ضرورت بررسی تمامی محتواها وجود داشت، نمونه گیری انجام نشد و کل جامعه مورد مطالعه قرار گرفت و محتوای کتاب های مطالعات اجتماعی در بخش های متن، تصویر و تمرین ها مورد تحلیل قرار داده شد. نتایج بخش تحلیل محتوای کمی نشان داد که در زمینه مقابله با تهاجم فرهنگی از همان مقطع ابتدایی و آموزش آن در محتوای کتب درسی مطالعات اجتماعی به برخی از مولفه های آن توجه مطلوب نشده است و باید در ارتباط با مولفه های مقابله با فرهنگ های مضر بیگانه؛ باور به مسئولان داخلی؛ تشکیل هویت منسجم در دانش آموزان و تقویت عزت نفس و باورمندی، اصلاح و بازبینی در محتوای کتب درسی انجام شود.

کلیدواژه ها:

واژ گان کلیدی: تهاجم فرهنگی ، تحلیل محتوا ، دانش آموزان ، ابتدایی