مطالعه و بررسی اقتصادی سد شهید یعقوبی

با توجه به غیریکنواختی الگوهای بارش در ایران و دنیا و نقش اصلی منابع آبی در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و همچنین مقادیر متفاوت مصارف آب در بخش های صنعت، کشاورزی و شهری، مدیریت منابع آب به خصوص از طریق سدها امری مهم و حیاتی است. لذا ارزیابی اقتصادی سدها قبل از اجرا و در طی عمر مفید آنها اجتناب ناپذیر خواهد بود. در این تحقیق، ارزیابی اقتصادی سد شهید یعقوبی در خراسان رضوی از طریق بررسی معیارهای مناسب اقتصادی و با استفاده از روش پویایی سیستم ها و مدلسازی با نرم افزار vensim انجام شده است. بدین منظور ابتدا یک سیستم به همراه زیرسیستم هایی از منابع بدست آمده و ترسیم گشته و سپس با توجه به اهمیت موضوع و در دسترس بودن دیتاهای موجود، زیرسیستم منابع آبی (مخزن سدها) و زیرسیستم ارزیابی اقتصادی با روش نسبت منافع به مخارج و با درنظرگرفتن نرخ تورم اسمی ماهانه، مدلسازی گردیده است. نتایج حاکی از آن بوده که مقدار فایده به هزینه (B/C) از زمان بهره برداری تا انتهای سال آبی ۱۳۹۹، برای سد شهید یعقوبی ۰۰۹۶/۰ بوده و سودآوری نداشته است. در ادامه پیش بینی B/C طی ۱۶ سال (تا سال ۱۴۱۵) صورت گرفته که ابتدا با روش سری های زمانی ARMA و نرم افزار Eviews متغیرهای ورودی با دقت خوبی پیش بینی و سپس در Vensim قرار داده شده اند. در انتها دو سناریوی مدیریتی برای تحلیل اثرات تبخیر سطحی و تغییرات آب تخصیص یافته بخش کشاورزی برای B/C طرح این سد مطرح گردیده و نتایج آن مورد بحث قرار گرفته است. همچنین در تحلیل دیگری با فرض اعمال تعرفه های حق اشتراک بخش کشاورزی در قیمت تمام شده آب به منظور واقعی تر شدن قیمت آن مقدار B/C بررسی گردید. نتایج نشان داد که شیوه تحلیل (پویایی سیستم ها) می تواند ابزار مناسبی هم برای مدیریت و سیاست گذاری منابع آبی سطحی و هم برای بررسی و تحلیل و ارزیابی اقتصادی باشد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی اقتصادی ، سد شهید یعقوبی ، نسبت فایده به هزینه ، پویایی سیستم ها ، پیش بینی