انتخاب و به کارگیری گونه های بومی مقاوم به تنش های محیطی برای ارتقای تاب آوری فضای سبز شهری

فضای سبز شهری به عنوان عنصری محوری در تعادل بخشی به اکوسیستم های انسانی و طبیعی، در برابر تنش های اقلیمی نوظهور نیازمند رویکردهایی نوین و پایدار است. این مقاله بر واکاوی انتخاب و به کارگیری گونه های گیاهی بومی مقاوم به تنش های خشکی، گرما و آلودگی هوا تمرکز دارد، با هدف جایگزینی گزینه های پایدار به جای گونه های آسیب پذیر و پرهزینه. بر پایه مطالعات میدانی و ارزیابی های اکولوژیکی از منابع علمی معتبر ایرانی، گونه هایی نظیر Enneapogon persicus، Prosopis juliflora، Ziziphus spina-christi، Quercus brantii و Carpobrotus edulis به عنوان الگوهای عملی برجسته می شوند که سازگاری عمیقی با اقلیم های نیمه خشک ایران نشان داده اند. این گونه ها، با ویژگی های ژنتیکی بومی، قابلیت تحمل طولانی مدت کمبود رطوبت و گرمای شدید را دارا هستند و در جذب آلاینده های گازی و ذرات معلق هوا کارایی بالایی از خود بروز می دهند. روش شناسی بر تحلیل های کمی مصرف منابع و ارزیابی های کیفی عملکرد اکولوژیکی استوار است، با تاکید بر مدل های برآورد تبخیر-تعرق و بررسی های میدانی. مدل های برآورد تبخیر-تعرق، بر اساس داده های هواشناسی محلی، ضریب گیاهی را محاسبه می کنند تا الگوهای مصرف آبی بهینه شناسایی شود. یافته ها بر قابلیت های برجسته این رویکرد در تقویت پایداری و کاهش وابستگی های زیست محیطی دلالت دارند، به ویژه در کلان شهرهایی مانند تهران و مشهد که با کاهش بارندگی سالانه روبرو هستند. راهکارهای عملی شامل الگوهای طراحی لایه ای، سیستم های آبیاری هوشمند و پروتکل های نگهداری پایدار پیشنهاد می گردد تا تاب آوری کلی فضای سبز شهری در برابر تحولات اقلیمی ارتقا یابد. الگوهای طراحی لایه ای، با ترکیب لایه های درختی، درختچه ای و پوششی، تنوع زیستی را افزایش داده و خدمات اکوسیستمی مانند تنظیم دما و کنترل فرسایش را بهبود می بخشد. سیستم های آبیاری هوشمند، با بهره گیری از سنسورهای رطوبتی، مصرف آب را به حداقل می رساند و پروتکل های نگهداری پایدار، بر پایه هرس فصلی و کنترل بیولوژیکی آفات، هزینه های عملیاتی را تعدیل می نماید. این چارچوب نه تنها پایداری زیست محیطی را تضمین می کند، بلکه به سیاست گذاری های شهری در جهت توسعه سبز و تاب آور یاری می رساند. با ادغام این رویکردها، شهرهای ایران می توانند به سمت اکوسیستم های شهری مقاوم حرکت کنند که هم از تنوع زیستی حفاظت می نماید و هم کیفیت زندگی ساکنان را ارتقا می بخشد.

کلیدواژه ها:

گونه های بومی ، تاب آوری شهری ، پایداری اکولوژیکی ، خشک منظرپردازی ، خدمات اکوسیستم