تبیین دلالات کنایات تعریضی و ارتباط آن با شیوه بعثت پیامبر (ص): تمثیل «ایاک اعنی و اسمعی یا جاره»

قرآن کریم بر اساس بعد فرازمانی و فرامکانی خود، از شیوه های مختلفی جهت بیان اهداف و مقاصد خود بهره برده است. سبک نزول قرآن به روش کنایی و بعثت نبی مکرم (ص) بر مبنای تعریض و هم خوانی آنان با یکدیگر، ضمن توجه به حدیث امام جعفرصادق (ع) که نزول قرآن را به سبک «ایاک اعنی و اسمعی یا جاره» دانسته، نشان دهنده آن است که این سبک نزول، اهدافی را دنبال نموده است که پژوهش حاضر در پی آن است. این مقاله از روش توصیف و تحلیل روایات مورد بحث و شواهد قرآنی مرتبط بهره گرفته و با استفاده از منابع روایی و تفسیری اسناد کتابخانه ای، به نتایج ذیل دست یافته است: نزول قرآن بر مبنای «ایاک اعنی و اسمعی یا جاره» نه فقط در مورد آیات عتاب پیامبر (ص) و نه فقط به عنوان یک قائده ی ادبی و بلاغی، بلکه در سطحی بالاتر، قائده ای تفسیری برای فهم بهتر و عمیق تر همه آیات قرآن کریم محسوب می شود. از دیگر نتایج آن که، هم سویی بعثت پیامبر (ص) بر مبنای تعریض و سبک نزول قرآن بر مبنای کنایه، حکایت از آن دارد که با توجه به حساسیت های موجود از سوی دشمنان در زمان پیامبر (ص) و ضمانت خداوند در خصوص صیانت از قرآن کریم، هر دو شیوه، اهداف واحد و البته اساسی را دنبال کرده که می توان به تدبیر حکومتی پیامبر (ص) جهت حفظ اسلام، آزمودن امت، تعقل گرایی، تبیین جایگاه و منزلت واقعی اهل بیت (ع) و معرفی آن به آیندگان و حفظ و صیانت قرآن کریم از تحریف به وسیله دشمنان اشاره نمود.

کلیدواژه ها:

تمثیل «ایاک اعنی و اسمعی یا جاره» ، بعثت پیامبر اکرم (ص) ، کنایات تعریضی ، کنایی بودن زبان قرآن