بازتاب مفهوم «نجات گنوستیسیسم در شکل گیری نظام معرفت شناختی تصوف در قرون نخستین اسلامی (قرن ۲-۵ هجری)

مفهوم «نجات در اندیشه گنوسی که از اساسی ترین و بنیادی ترین اصول کلیدی در نزد این مذاهب فکری و آیینی به شمار می رود، بازتابی گسترده در ایجاد مبانی معرفتی بسیاری از نحله های عرفانی پس از خود داشته است. تصوف اسلامی، از جمله جریان های فکری و عرفانی بوده که در تبیین بسیاری از مبانی معرفتی و هستی شناختی خویش در دوره اولیه رشد و توسعه آن (قرن دوم تا پنجم هجری از این مفهوم عرفانی بهره جسته است. پژوهش حاضر با استفاده از منابع کتابخانه ای و با رویکرد تحقیق توصیفی-تحلیلی به بررسی بازتاب و تاثیر اندیشه کلیدی «نجات گنوستیکی در توسعه مبانی فکری و عرفانی اهل تصوف در دوره اولیه رشد آن در قلمرو گسترده اسلامی پرداخته است. یافته های این پژوهش حاکی از آن هستند که باوجود تفاوت هایی در مبانی کلیدی هستی شناسانه و معرفت شناختی شباهتها و قرابت بسیار نزدیکی در زمینه تبیین مفاهیم مرتبط با اندیشه کلیدی نجات روح همانند نیازمندی روح انسان به معرفتی نجات بخش مراتب و موانع موجود در راه رسیدن به شناخت، وحدت روح انسانی با جوهره ذات الهی، شوق روح برای بازگشت و نقش راهنمای مسیر در نجات او، میان آرای فکری و مذهبی نحله های گنوسی و طریقتهای صوفیانه مسلمان وجود دارد.

کلیدواژه ها:

گنوستیسیسم ، نجات روح ، تصوف اسلامی ، خداوند ازلی ، بازگشت انسان