تحلیل محتوای گزارش جلوه های رضوی در سه سفرنامه عصر قاجار؛ هانری رنه دالمانی فرانسوی، ولادیمیرخانیکوف روسی، جیمز باست آمریکایی

سفرنامه ها جزء برترین منابع گزارشی از حرم رضوی در دوره قاجار هستند. سفرنگاشته های متنوع، حکایت از نکات ارزنده سفرنامه نویسان به مشهد و بازدید از آستان قدس و جلوه های رضوی هستند. خانیکوف، باست و دالمانی، سیاحانی هستند که از سه قاره آسیا، آمریکا، اروپا، طی نیمه دوم قرن ۱۹ میلادی گزارش هایی قابل تامل را از زائران و بارگاه مشهدالرضا ارائه داده اند. خانیکوف، جغرافیدان روسی طی ماموریت اداری در سالهای(۱۸۵۸-۱۸۵۹م.) از آستان قدس دیدار می کند. جیمز باست، طی سالهای (۱۸۷۱-۱۸۸۵م.) گزارش های از زائران و بازدید مرقد امام رضا و اثر شگرف توسل و جاذبه های معنوی را در زائرین ذکر می کند. هانری رنه دالمانی فرانسوی، جهت تجارت راهی مشرق زمین و ایران شده، و در سال ۱۸۹۹ میلادی با کاروان زیارتی، وارد مشهد می شود. این پژوهش به نقد و بررسی گزارش های این سه سفرنامه نویس می پردازد. روش تحقیق بر اساس روش کمی و کیفی و توصیفی می باشد. سوال این که: با توجه به تفاوت ها و کارکردهای اجتماعی فراوان باست، خانیکوف و دالمانی، گزارش های خود را در سفرنگاشته های شان از شور و ارادت زائران و مسیر سفر به حرم مطهر امام رضا، در قرن چهاردهم هجری قمری(۱۹م.)چگونه توصیف نموده اند؟ کشیش باست به ارائه گزارش های معنوی اعم از شهادت امام رضا(ع) و مدفن مطهر ایشان می پردازد. التفات دالمانی، تصویربرداری از زائرین، درطی مسیر سفر و برگشت و مناظر حرم مطهر، گزارش هایش را ممتاز و در عین حال جذاب نموده است. خانیکوف، علاوه بر سیاحت، دارای تجهیزات علمی و جغرافیایی است که ره آورد او از بازدید آستان قدس، تدوین اولین نقشه از حرم امام رضا (ع) است.

کلیدواژه ها:

امام رضا ، سفرنامه نویسان ، جیمز باست ، هانری رنه دالمانی ، خانیکوف