جایگاه دیوان محاسبات در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران از منظر اصل۵۵ قانون اساسی

نظارت مالی و حسابرسی یکی از ابزارهای اساسی در تضمین شفافیت، پاسخگویی و انضباط مالی دولت ها است. در جمهوری اسلامی ایران، دیوان محاسبات کشور به عنوان نهادی مستقل و قانونی، وظیفه نظارت بر اجرای بودجه و عملکرد مالی دستگاه های اجرایی را بر عهده دارد. اصل ۵۵ قانون اساسی جایگاه و اختیارات دیوان محاسبات را مشخص کرده و آن را به عنوان مرجع حسابرسی و ارائه گزارش های تفریغ بودجه به مجلس شورای اسلامی معرفی می کند.این پژوهش با هدف بررسی جایگاه دیوان محاسبات در نظام حقوقی ایران و تحلیل نقش آن در تحقق شفافیت و پاسخگویی مالی، از روش تحقیق کیفی و تحلیلی استفاده کرده است. داده ها از طریق مطالعه منابع قانونی، کتب و مقالات فارسی و خارجی و گزارش های رسمی دیوان محاسبات جمع آوری شده و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفته اند.یافته ها نشان می دهند که دیوان محاسبات از نظر قانونی و نهادی جایگاه روشن و مستقلی دارد و نقش مهمی در تضمین شفافیت و پاسخگویی دولت ایفا می کند، اما با چالش های اجرایی، محدودیت های قانونی و نهادی، کمبود نیروی متخصص و کیفیت محدود گزارش دهی مواجه است. پژوهش حاضر با ارائه راهکارهایی از جمله اصلاح قوانین، تقویت ظرفیت های اجرایی، بهبود هماهنگی نهادی، ارتقای کیفیت گزارش دهی و تقویت استقلال عملی دیوان، به افزایش اثرگذاری این نهاد در نظام مالی کشور اشاره دارد.نتیجه کلی پژوهش نشان می دهد که دیوان محاسبات نه تنها یک نهاد قانونی ضروری است، بلکه با رفع چالش های موجود می تواند نقش کلیدی در کاهش فساد مالی، ارتقای شفافیت و افزایش اعتماد عمومی ایفا کند.

کلیدواژه ها:

دیوان محاسبات ، اصل ۵۵ قانون اساسی ، شفافیت مالی ، پاسخگویی دولت ، نظارت مالی