نقش فضای تهی در هویت بخشی معماری: از مفاهیم عرفانی تا کارکردهای معاصر

فضای تهی در معماری صرفا به معنای خلوت فیزیکی نیست، بلکه بستری برای شکلگیری معنا، تجربه و حضور است. این فضا با وجود ظاهر خالی خود، امکان تجلی عملکرد، نور، سکوت و حتی روحانیت را فراهم می کند؛ به عبارت دیگر تهی، هنگامی که درست فهمیده شود، دیگر عالمت فقدان نیست بلکه ظرفی برای معناست. در بستر معماری ایرانی–اسلامی، تهی هم نقشی اقلیمی و عملکردی (حیاط مرکزی، ایوان، بادگیر و وید) دارد و همچنین بار عرفانی و نمادین (تجلی نور و حضور غیب). در معماری معاصر جهانی نیز معمارانی چون رم کولهاس و کریستوفر الکساندر با بازتعریف تهی، آن را به عنوان عنصری دعوت کننده، هویت بخش و سازماندهی فضا به کار گرفته اند. فضای تهی همچنین در شکل دهی به هویت معماری نقش کلیدی دیگری دارد و به ارتقای ارتباط بین انسان و محیط کمک می کند. این پژوهش با بازخوانی مفاهیم عرفانی و نمونه های تاریخی و معاصر، به بررسی نقش چندوجهی فضای تهی در هویت بخشی معماری می پردازد و بر ضرورت حفظ و بازتعریف آگاهانه آن در طراحی معاصر برای ارتقای کیفیت زیستی، هویت فرهنگی و کارکرد اقلیمی تاکید می کند. - تجربه های معماران معاصر جهانی در بازتعریف فضای تهی چه نکاتی را برای ارتقای معماری معاصر ایران ارائه می دهد؟ چه ارتباطی می اند فضای تهی و مفاهیم عرفانی نظیر فنا فی الله و تجلی نور در معماری اسلامی وجود دارد؟ در معماری سنتی ایران، فضای تهی چگونه در تامین نیازهای اقلیمی، اجتماعی و معنوی نقش آفرینی می کند؟

کلیدواژه ها:

فضای تهی ، تعاملات اجتماعی ، معماری سنتی ایرانی ، معماری اسلامی ، هویت فضایی