بررسی و تحلیل بن مایه های مشترک آیین گنوسی و غزلیات حافظ شیرازی

ویژگی بنیادین اندیشه گنوسی نگرش ضد کیهانی آن و دوگانگی شدید بین خدا و جهان مادی است. این اندیشه مستلزم الوهیت زدایی از کیهان و درنظر گرفتن دست اندرکاران شیطانی و متخاصمی است که بر جهان، جسم و نفس انسان سیطره دارند که غیر از آن خداوند مطلقا متعالی است که در فراسوی این نظام قرار دارد. در اندیشه گنوسی این قوای کیهانی عمدتا حاکمان سیارات آسمانی (آرخون ها) هستند و انسان برای رسیدن به رستگاری باید از سیطره حکومت این آرخون ها رها شود و این نجات بدون مداخله خروش خداوند از بیرون نظام کیهانی ممکن نیست. در عین حال، اندیشه های مشابهی در متون به دینی مزدیسنی و همچنین در فلسفه و عرفان اسلامی بدون اینکه منافاتی با اصول اساسی آن ها پیدا کند راه یافته است. این اندیشه های ضدکیهانی از طریق نقش ارواح اختری در جریان کیهان زایی و حوادث ابتدای آفرینش و موقعیت وجودی انسان نسبت به این حوادث، طنین ویژه و منحصر به فردی نیز در شعر حافظ یافته است که نجات شناسی حافظ را با اندیشه «شکافتن سقف فلک» همراه کرده است. این پژوهش با مقایسه متون، اساطیر و اندیشه های بنیادین گنوسی با اندیشه ها، مضامین و نمادپردازی های راه یافته در شعر حافظ، بن مایه های گنوسی شعر حافظ و نسبت آن ها با جهان بینی و هستی شناسی او را نمایان می کند.

کلیدواژه ها:

hafez ، Gnosticism ، planets ، archons ، estrangement