ارزیابی اثربخشی رویکردهای روان شناسی مثبت گرا در اصلاح مشکلات رفتاری مدارس

با افزایش چالش های رفتاری در محیط های آموزشی، به ویژه در مدارس، توجه به رویکردهای نوین در روان شناسی تربیتی به عنوان راهکارهای موثر برای پیشگیری و اصلاح این مشکلات به طور فزاینده ای ضرورت یافته است. رویکرد روان شناسی مثبت گرا، که توسط مارتین سلیگمن و همکاران در دهه ی گذشته به طور نظام مند معرفی شد، بر تقویت نقاط قوت فردی، ارتقای هیجانات مثبت، رشد تاب آوری و معنا بخشیدن به تجربه های زندگی متمرکز است. این رویکرد در تضاد با مدل های سنتی صرفا مشکل محور، تلاش می کند با شناسایی و پرورش ظرفیت های مطلوب دانش آموزان، زمینه ی کاهش بروز رفتارهای ناسازگارانه و اختلالات رفتاری را فراهم آورد.هدف این پژوهش، ارزیابی میزان اثربخشی مداخلات روان شناسی مثبت گرا در اصلاح مشکلات رفتاری دانش آموزان در محیط مدرسه و بررسی کاربست عملی آن در نظام آموزشی ایران است. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهر … بود که براساس پرسشنامه مشکلات رفتاری (نظیر CBCL یا SDQ) غربالگری شدند. از میان آن ها ۸۰ نفر با مشکلات رفتاری متوسط تا شدید به صورت تصادفی انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش، طی ۱۰ جلسه به مدت ۶ هفته، برنامه آموزشی روان شناسی مثبت گرا شامل محورهای امید، خوش بینی، استفاده از قوت های شخصیتی، تمرین شکرگزاری، آگاهی هیجانی، و مهارت های ارتباط مثبت را دریافت کردند؛ گروه کنترل در این مدت آموزش خاصی دریافت نکرد.طرح پژوهش، نیمه آزمایشی با پیش آزمون پس آزمون و گروه کنترل بود و داده ها با استفاده از آزمون های آماری تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و t مستقل بررسی شد. یافته ها نشان داد که دانش آموزان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، کاهش معنی دار در شاخص های پرخاشگری، رفتارهای ضداجتماعی، بی نظمی کلاسی و برون ریزی هیجانی داشتند (p<۰.۰۱). همچنین افزایش چشمگیر در شاخص های مثبت مانند همکاری، رعایت قوانین مدرسه، خودنظم دهی و تعامل سازنده با معلم و همکلاسی ها مشاهده شد.نتیجه گیری حاکی از آن است که اجرای برنامه های روان شناسی مثبت گرا در مدارس، نه تنها مشکلات رفتاری را کاهش می دهد بلکه با ایجاد تغییرات پایدار در نگرش، هیجانات و مهارت های اجتماعی دانش آموزان، محیط مدرسه را به بستری حمایتی و توانمندساز تبدیل می کند. این یافته ها نشان می دهد که سیاست گذاران و مربیان پرورشی می توانند با ادغام برنامه های مبتنی بر روان شناسی مثبت در دستور کار تربیتی مدارس، از طریق پرورش امید و معنا، کاهش آسیب های رفتاری و ارتقای کیفیت روابط انسانی، گام های مهمی در ارتقای سلامت روان دانش آموزان و بهبود فضای آموزشی بردارند. پژوهش حاضر همچنین پیشنهاد می کند که تحقیقات آتی به بررسی تداوم اثرات این مداخلات در بلندمدت و نقش عوامل فرهنگی اجتماعی در سازگاری این رویکردها در مدارس ایران بپردازند.

کلیدواژه ها:

روان شناسی مثبت گرا ، مشکلات رفتاری ، مدارس ، بهزیستی روان شناختی ، نقاط قوت ، اصلاح رفتاری ، انگیزه درونی