بررسی تنوع صفات مورفولوژیکی و کارایی آن در رده بندی جنس زرشک (Berberis L.) در استان سمنان

جنس زرشک  (Berberis L.)ازگیاهان دارویی مهم ایران و دارای تنوع قابل ملاحظه­ در ارتفاعات کوهستانی ازجمله در استان سمنان است. ۱۰ جمعیت از مناطق مختلف استان، جمع­آوری و تعداد ۳۴ صفت ریخت­شناسی ارزیابی و آنالیز شدند. نتایج حاصل نشان­دهنده وجود تفاوت معنی­دار در سطح ۰۵/۰ بین برخی از صفات سنجش شده در جمعیت­ها است. بیشترین میانگین طول خوشه (۲۰/۵ سانتی­متر)، تعداد میوه در خوشه (۱۹)، طول میوه (۰۱/۱ سانتی­متر)، طول خار(۲۸/۲ سانتی­متر) در جمعیت نکارمن و کمترین میانگین طول خار (۱۲/۱ سانتی­متر)، طول خوشه( ۴۵/۱ سانتی­متر)، تعداد میوه در خوشه (۹) مربوط به جمعیت روستای ابر بود. همچنین نتایج PCA نشان داد مولفه­های اول و دوم حدود ۰۶/۵۹ درصد تنوعات را شامل می­شوند. در مولفه اول عرض برگ، طول خار، طول براکی­بلاست، طول دمبرگ، عرض میوه، طول میانگره و طول درختچه و در مولفه دوم طول میوه، عرض میوه و نسبت طول برگ به طول خار بیشترین تاثیر را داشتند. آنالیز خوشه­بندی و رسته­بندی، جمعیت­ها را به سه گروه تقسیم کرد. گروه اول شامل جمعیت های طزره، مجن، نکارمن و مهماندویه احتمالا متعلق به گونه هیبریدیBerberis integerrima×orthobotrys ، گروه دوم شامل جمعیت­های روستای ابر و جنگل ابر احتمالا متعلق به گونهB. orthobotrys  و گروه سوم شامل جمعیت­های افتر، شهمیرزاد، طارم و کمند احتمالا متعلق به گونه هیبریدی B. integerrima×crataegina هستند. معنی­داربودن میانگین صفات مورفولوژیکی نشان دهنده تنوع تاکسونومیکی بوده است و بنابراین از این صفات می توان برای تعریف کلید شناسایی و رده بندی جنس زرشک استفاده کرد.

کلیدواژه ها:

گیاهان دارویی ، جمعیت ، رده بندی ، ریخت شناسی ، ایران