از کشف المحجوب تا کشف حجاب (تاملی در مواجهه نمادین ایرانیان با سویه تمثیلی تجدد)

مدرنیته در ذهن و جهان بینی نخستین سیاحان ایرانی به غرب، آشفتگی­هایی ایجاد کرد که در تقابل با نگاه نمادین فرهنگ ایشان تا آن زمان بود. در چنین زمینه­ای سوژه­ها، فضاها و کالاهای مدرن برای این گردشگران برجسته می­شد. تا جایی که چونان حجابی اهداف ماموریتشان را تحت تاثیر قرار داد. سوال پژوهش این است که تقابل نظام نمادین و معنایی کشف المحجوب در فرهنگ ما در تقابل با نظام معنایی تمثیلی مبتنی بر بی حجابی زنان، فضاها، کالاها و تجربه مدرن در غرب چه تاثیری بر ادراک ایشان در غرب داشت؟ مقاله حاضر با بهره­گیری از نظریه و روش­شناسی والتربنیامین در صدد است تا با بررسی اولین تجربه گردشگران ایرانی به فرنگ (در سفرنامه­ها و دیگر منابع) به بررسی این موضوع بپردازد. نتیجه این است که نخستین مواجهه ایرانیان با تجدد غربی به این ترتیب در دوگانه خیر و شر، بهشت و جهنم، مقدس و نامقدس گرفتار بود و همین یکی از مهم ترین موانع شناخت دقیق و درست از ماهیت تجربه مدرنیته غربی و فراورده بزرگ آن یعنی سرمایه­داری بود. شرم از شکوه ظاهری غربی و مرکزیت جذابیت های زنانه آنکه چشم را خیره می کرد و احساس گناه از شرور آنکه در تقابل با رستگاری و پاکی بود تا سال ها بعد مدرنیته ایرانی را به خود مشغول ساخته بود.

کلیدواژه ها:

تمثیل ، نماد ، پروژه پاساژها ، بنیامین ، کشف المحجوب ، مدرنیته