اصلاح هندوانه (Citrullus lanatus (Thund) Matsum and Nakai) آجیلی: ارزیابی و گزینش از بین جمعیت های برخی نژادهای بومی

جهت ارزیابی تنوع ژنتیکی و حذف نژادهای محلی ضعیف و کم کیفیت در نسل اول و بررسی بهبود ژنتیکی در نسل دوم ۱۰ نژاد محلی هندوانه ایران از طریق بررسی صفات رشدی و مرتبط با بذر، پژوهشی طی دو سال در شهرستان فاروج اجرا شد. بذر نژادهای محلی ̕جابانی̒ (چهار نژاد محلی)، ̓سنبک̒ (چهار نژاد محلی) و ̓کلاله̒ (دو نژاد محلی) از جوین، کاشان و گرگان، براساس رنگ پوست میوه و صفات مرتبط با بذر تفکیک و جمع آوری شدند. کشت مستقیم بذر در اراضی شهرستان فاروج صورت گرفت. ارزیابی ۱۰ نژاد محلی در سال اول (نسل اول) در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار و۱۰ نمونه در واحد آزمایشی اجرا شد. سپس گزینش بین توده ای و گزینش دورن توده­ای از بین ۱۰ نژاد محلی با توجه به یکنواختی و به ویژه داده­های صفات کلیدی مرتبط با بذر از جمله عملکرد بذر و درصد مغز به دانه انجام گردید. چهار نژاد محلی گزینش شده از سال اول مجددا در سال دوم (نسل دوم) در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار و ۱۰ نمونه در واحد آزمایشی ارزیابی شدند. در نهایت، آنالیز داده های نژادهای محلی گزینش شده در سال اول و دوم به صورت آزمایش اسپیلت پلات تجزیه واریانس گردید. بررسی تغییرات مورفوفیزیولوژیک و عملکردی نژادهای محلی مختلف هندوانه در نسل اول نشان داد که نژادهای محلی ̓کلاله ۱̒ و ̕کلاله ۲̒ و ̓جابانی ۱̒ و ̓جابانی ۳̒ از نظر صفات رشدی و عملکرد میوه دارای برتری نسبت به سایر نژادهای محلی می باشند، اما در نسل دوم، ̓جابانی ۱̒ بهترین عملکرد میوه را از نظر وزنی و درصد گوشت میوه داشت و این نژادها می توانند به عنوان نژادهای محلی مادری جهت اصلاح هندوانه آجیلی مورد استفاده قرار گیرند. همچنین در نسل اول بررسی صفات تعیین کننده کیفیت و کمیت دانه مانند وزن هزاردانه، درصد وزن مغز به دانه، طول، عرض و ضخامت بذر، و ضخامت پوست بذر نشان داد که نژاد محلی ̓جابانی ۱̒ و ̓جابانی ۳̒ مطلوب ترین می باشند. در سال دوم نیز نژاد محلی ̓جابانی ۱̒ و ̓جابانی ۳̒ بالاترین کمیت و کیفیت دانه را به خود اختصاص داد و جهت کشت به عنوان هندوانه آجیلی مطلوب می باشند. مقایسه دو نسل هرکدام از نژادهای محلی برگزیده نشان داد که اکثر صفات میوه و دانه تحت تاثیر نسل بهبود می یابند و نسل دوم میوه های سنگین تر با عملکرد دانه بیشتری ایجاد کرد. همچنین این بهبود صفات مربوط به میوه در نژاد محلی ̓جابانی ۱̒ و بهبود صفات دانه در نژاد محلی ̓کلاله ۱̒ نسبت به سایر نژادهای محلی چشمگیرتر می باشد.

کلیدواژه ها:

بهبود ژنتیکی ، تنوع ژنتیکی ، دانه ، عملکرد ، میوه