تاثیر مرحله برداشت و سطوح مختلف کود نیتروژنی بر ترکیبات شیمیایی، فراسنجه های تخمیر آزمایشگاهی و تولید گاز متان علوفه کینوا در تغذیه نشخوارکنندگان

سابقه و هدف: با گرم شدن زمین، شرایط خشکسالی و کاهش منابع آبی، استفاده از گیاهانی مانند کینوا که کم آب بر، سازگار با شرایط شوری خاک (pH بین ۶ تا ۵/۸) و شرایط دشوار آب و هوایی هستند، در تغذیه دام و انسان ضروری به نظر می رسد. این پژوهش با هدف تاثیر زمان برداشت (مراحل غنچه دهی و گلدهی) و مقادیر مختلف کود نیتروژن (۱۵۰، ۲۰۰ و ۲۵۰ کیلوگرم در هکتار) بر ترکیبات شیمیایی، فراسنجه های تخمیر و تولید گاز متان گیاه کامل کینوا (رقم سجاما) انجام شد.مواد و روش ها: گیاه کینوا با سه سطح کود نیتروژنی (۱۵۰، ۲۰۰ و ۲۵۰ کیلوگرم در هکتار) در مزرعه کشت شد. برای هر تیمار، شش کرت به عنوان تکرار در نظر گرفته شد. تیمارهای آزمایشی شامل یونجه، کینوا غنچه دهی ۱۵۰، کینوا غنچه دهی ۲۰۰، کینوا غنچه دهی ۲۵۰، کینوا گلدهی ۱۵۰، کینوا گلدهی ۲۰۰ و کینوا گلدهی ۲۵۰ بودند. نمونه های گرفته شده پس از خشک شدن، آسیاب گردیده و برای تعیین ترکیبات شیمیایی و فراسنجه های تخمیر آزمایشگاهی استفاده شدند. داده های حاصل با استفاده از نرم افزار SAS تجریه و تحلیل شد و میانگین های به دست آمده با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن مورد مقایسه آماری قرار گرفت.یافته ها: مقادیر ماده خشک (۵۰/۱۷۷-۲۳/۱۶۱ گرم در کیلوگرم وزن تر) و الیاف نامحلول در شوینده اسیدی (۰۰/۳۰۳-۰۰/۱۷۳ گرم در کیلوگرم ماده خشک) علوفه کینوا در مراحل مختلف برداشت، از مقادیر این ترکیبات در علوفه یونجه (۵/۳۳۷ گرم در کیلوگرم وزن تر و ۶۷/۳۳۳ گرم در کیلوگرم ماده خشک) کمتر بود و با افزایش سن گیاه، این مقدار افزایش یافت (۰۰۰۱/۰>P). مقادیر خاکستر خام (۸۰/۲۴۷-۳۰/۲۱۱ گرم در کیلوگرم ماده خشک)، پروتئین خام (۸۳/۲۰۰-۳۷/۱۶۵ گرم در کیلوگرم ماده خشک) و عصاره اتری (۷۲/۲۸-۲۷-۲۲ گرم در کیلوگرم ماده خشک) علوفه های کینوا از علوفه یونجه ( به ترتیب ۶۷/۹۷، ۵۰/۱۴۴ و ۱۰/۱۶ گرم در کیلوگرم ماده خشک) بیشتر بود که با افزایش سن گیاه، این مقادیر کاهش یافتند. با افزایش سطح کود نیتروژن، مقادیر پروتئین خام و مقدار چربی خام در علوفه کینوا در مراحل غنچه دهی و گلدهی بیشتر شد. تاثیر مرحله برداشت و مقدار کوددهی بر تولید گاز مجانب، سوبسترای تجزیه شده واقعی و تولید گاز در ساعت ۲۴ تخمیر در مقایسه با علوفه یونجه متفاوت بود. مقادیر گوارش پذیری ماده آلی و انرژی قابل سوخت و ساز در علوفه یونجه کمتر از علوفه کینوا مرحله غنچه دهی بود. ولی با علوفه کینوا مرحله گلدهی تقریبا برابر بود. مقادیر ضریب تفکیک (۸۷/۲- ۵۹/۲) و تولید پروتئین میکروبی (۲۰/۱۴۷-۸۵/۹۵) در علوفه های کینوا در مقایسه با یونجه (۴۱/۲ و ۷۵/۵۴) و همچنین با افزایش کوددهی در علوفه کینوا افزایش یافت (۰۰۰۱/۰>P). فقط مقدار اسیدهای چرب فرار کل علوفه کینوا غنچه دهی ۱۵۰ و ۲۰۰ از علوفه یونجه بیشتر (به ترتیب ۷۲/۸۰ و ۳۹/۸۰ در مقایسه با ۹۳/۷۸ میلی مول در لیتر) بود. مقدار استات، نسبت استات به پروپیونات، نیتروژن آمونیاکی، گاز دی-اکسید کربن و متان علوفه های کینوا از علوفه یونجه کمتر ولی مقدار پروپیونات علوفه های کینوا کمتر از علوفه یونجه بود (۰۰۰۱/۰>P). استفاده از علوفه های کینوا در مقایسه با یونجه، جمعیت کل پروتوزوا (۱۹/۶-۹۳/۵ و ۲۸/۶) و زیرخانواده های انتودینیونینه (۹۳/۵-۸۳/۵ و ۹۷/۵)، دیپلودینینه (۴۲/۵-۷۰/۴ و ۴۵/۵) و افریوسکالسینه (۳۳/۵-۸۰/۴ و ۳۶/۵) را کاهش داد (۰۰۰۱/۰>P).نتیجه گیری: بر اساس نتایج تحقیق حاضر، علوفه های کینوا در هر دو مرحله برداشت (به ویژه علوفه برداشت شده در مرحله غنچه دهی و ۱۵۰ و ۲۰۰ کیلوگرم کود نیتروژنی) از نظر ترکیبات شیمیایی به ویژه پروتئین خام و بهبود فراسنجه های تخمیر (کاهش تولید نیتروژن آمونیاکی و گاز متان) نسبت به علوفه یونجه برتری داشتند. با توجه به مسئله بحران آب در کشور و مصرف آب کمتر برای رشد گیاه کینوا به دلیل ویژگی های ذاتی، این گیاه دارای پتانسیل استفاده در جیره دام است ولی انجام تحقیقات بر روی دام زنده ضروری می باشد.

کلیدواژه ها:

تخمیر آزمایشگاهی ، علوفه کینوا ، علوفه یونجه ، گاز متان ، گوارش پذیری