تاثیر آموزش هنر گرافیک بر خلاقیت و مهارت های حل مسئله دانش آموزان

پژوهش حاضر به بررسی تاثیر آموزش هنر گرافیک بر ارتقاء خلاقیت و مهارت های حل مسئله در دانش آموزان دوره متوسطه اول می پردازد. هنر گرافیک، به عنوان یکی از شاخه های هنرهای تجسمی، با ماهیت بصری، کاربردی و خلاقانه خود، ظرفیت بالایی برای تحریک تفکر خلاق، پرورش مهارت های شناختی و توسعه توانایی های حل مسئله در دانش آموزان دارد. در دنیای امروز که با سرعت فزاینده ای در حال تغییر است و چالش های جدیدی پیش روی نسل جوان قرار می گیرد، توانایی خلاقیت در تولید ایده های نو و مهارت در یافتن راه حل های موثر برای مسائل، از اهمیت بسزایی برخوردار است. این مطالعه با اتخاذ رویکردی علمی و مبتنی بر داده، به دنبال سنجش میزان این تاثیرگذاری بوده است.از منظر روش شناسی، این پژوهش با روش شبه تجربی و استفاده از طرح پیش آزمون – پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. این طرح پژوهشی به دلیل ماهیت آموزشی مداخله و امکان مقایسه گروه ها قبل و بعد از اجرای برنامه، برای بررسی اثربخشی آموزش انتخاب گردید. جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش آموزان دوره متوسطه اول در یک مدرسه دولتی شهر تشکیل می دادند. از این جامعه، نمونه ای شامل ۶۰ دانش آموز به صورت تصادفی ساده انتخاب شدند و سپس این ۶۰ دانش آموز به دو گروه ۳۰ نفری، شامل گروه آزمایش و گروه کنترل، تقسیم گردیدند. اطمینان از تصادفی بودن تخصیص به گروه ها، به حداقل رساندن سوگیری های احتمالی و مقایسه پذیری بهتر گروه ها کمک شایانی نمود.برای گردآوری داده ها و سنجش متغیرهای مورد بررسی، از ابزارهای استاندارد و معتبری استفاده شد. به منظور ارزیابی سطح خلاقیت دانش آموزان، از آزمون خلاقیت تورنس (فرم تصویری) استفاده گردید. این آزمون به دلیل جامعیت در سنجش ابعاد مختلف خلاقیت از جمله سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط، انتخاب شد. همچنین، برای سنجش مهارت های حل مسئله دانش آموزان، از پرسشنامه مهارت های حل مسئله هفر (Haffer) استفاده شد که به سنجش مولفه هایی چون شناسایی مشکل، تولید راه حل، برنامه ریزی و اجرای راه حل می پردازد.گروه آزمایش طی یک دوره ۸ هفته ای، هر هفته دو جلسه، آموزش تخصصی هنر گرافیک را دریافت کردند. این آموزش ها شامل مباحث کاربردی و خلاقانه هنر گرافیک مانند اصول طراحی پوستر، آشنایی با تایپوگرافی، مفاهیم ترکیب بندی بصری، رنگ شناسی در گرافیک و کار با نرم افزارهای پایه طراحی گرافیک بود. هدف از این آموزش ها، نه تنها آشنایی دانش آموزان با مفاهیم و تکنیک های گرافیک، بلکه تشویق آن ها به تفکر خلاق و حل مسائل بصری از طریق طراحی بود. در مقابل، گروه کنترل، مطابق برنامه درسی معمول مدرسه، آموزش های عمومی هنر را دریافت نمودند و در معرض مداخله تخصصی گرافیک قرار نگرفتند.پس از اتمام دوره آموزشی، داده های گردآوری شده از طریق آزمون های آماری مناسب مورد تحلیل قرار گرفتند. برای مقایسه میانگین نمرات پیش آزمون و پس آزمون در هر گروه و همچنین مقایسه تفاوت بین دو گروه، از آزمون t مستقل و آزمون t زوجی استفاده شد. علاوه بر این، برای کنترل اثر احتمالی تفاوت های اولیه بین گروه ها در متغیرهای سنجیده شده، از تحلیل کوواریانس (ANCOVA) بهره گرفته شد.نتایج تحلیل های آماری نشان داد که آموزش هنر گرافیک، به طور معناداری باعث افزایش خلاقیت دانش آموزان (شامل سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط ایده ها) گردیده است. همچنین، یافته ها حاکی از آن بود که آموزش گرافیک، مهارت های حل مسئله دانش آموزان را نیز به طور قابل توجهی ارتقاء بخشیده است. این نتایج، فرضیه های پژوهش را تایید کرده و بر نقش مثبت آموزش تخصصی هنر گرافیک در توسعه ابعاد کلیدی رشد شناختی و حل مسئله دانش آموزان صحه می گذارد.

کلیدواژه ها:

هنر گرافیک ، خلاقیت ، مهارت های حل مسئله ، آموزش هنر ، دانش آموزان ، دوره متوسطه اول