گونه شناسی رویکرد علمای اصولی شیعه در برابر بابیه در عصر ناصری

آیین بابی (یا بیانی) دینی است که در سال ۱۲۶۰ق. به دست سیدعلی محمد شیرازی، ملقب به باب یا هوشیدر، در ایران پدید آمد و توانست از میان اقشار، اصناف و طبقات گوناگون جامعه ایرانی، پیروانی به سوی خود جذب کند. باب در همان سال، در ۲۵سالگی، نخست ادعای بابیت کرد و اندکی بعد، در کنار خانه کعبه، مدعی مهدویت شد؛ اما به همین نیز بسنده نکرد و بعدها ادعای نبوت و حتی خدایی کرد. این ادعاها در آن زمان موجب بروز انحرافاتی در جهان اسلام شد و واکنش علما را برانگیخت. پژوهشگر در این نوشتار می کوشد به این پرسش پاسخ دهد که واکنش علمای اصولی در برابر بابیه چگونه بود و این واکنش ها تا چه اندازه در مهار و مقابله با این جریان موثر واقع شد. روش تحقیق، بهره گیری از جامعه آماری هدفمند و اشباع شده است؛ بدین معنا که داده ها تا جایی گردآوری شده اند که دیگر اطلاعات جدیدی به دست نمی آمد. یافته های پژوهش نشان می دهد که عواملی چون برداشت نادرست از آموزه های دینی مانند قیام امام مهدی؟عج؟ و انتظار فرج، خرافه گرایی، فقر اقتصادی، ضعف فرهنگی، بی سوادی گسترده در جامعه و نیز حمایت بیگانگان از تحرکات ساختارشکن، در پیدایش بابیه موثر بوده اند. همچنین نوع مواجهه علما با بابیه، بسته به شرایط و نگرش های فردی آنان، متفاوت بوده است؛ به ویژه در رابطه با نقش این جریان در تحریک جامعه و جذب توده ها به آیین نوظهور باب.

کلیدواژه ها:

علمای اصولی ، بابیه ، عصر ناصری ، گونه شناسی