تحلیلی بر پویایی رفتار فضایی خشکسالی در ایران

خشکسالی یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی با الگوهای فضایی-زمانی پیچیده است. این پژوهش به تحلیل ویژگی های ساختاری و فضایی خشکسالی های ایران در سه مقیاس زمانی سالانه، فصلی و ماهانه پرداخته است. برای این منظور، شدت و گستره خشکسالی با استفاده از شاخص RAI و داده های بارش ماهانه ERA۵ در بازه زمانی ۴۲ ساله (۱۹۷۹-۲۰۲۱) محاسبه شد. نخست، پراکنش فضایی و توزیع جهت دار مرکز ثقل خشکسالی بررسی و تغییرات فضایی آن طی سال ها تحلیل شد. همچنین، ارتباط میان موقعیت مرکز ثقل خشکسالی و گستره آن مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در دوره سرد، مرکز ثقل خشکسالی بیشتر در نواحی مرکزی ایران متمرکز است، در حالی که در دوره گرم، این مرکز به شمال غرب، سواحل دریای خزر و جنوب شرق ایران منتقل می شود. الگوی توزیع خشکسالی در تمامی مقیاس ها به طور غالب از شمال غرب به جنوب شرق بوده است. همچنین، جابجایی مرکز ثقل خشکسالی به سمت شمال شرق، شرق، جنوب شرق و جنوب، همزمان با افزایش گستره خشکسالی مشاهده شد، در حالی که جابجایی به سمت شمال، شمال غرب و غرب با کاهش گستره خشکسالی همراه بود. به طور کلی، نتایج این پژوهش نشان می دهد که موقعیت مرکز ثقل خشکسالی ارتباط مستقیمی با تغییرات گستره خشکسالی دارد، هرچند که خشکسالی های ایران فاقد الگوی فضایی-زمانی منظم و قابل پیش بینی هستند.

کلیدواژه ها:

Center of Gravity ، Spatial Structure of Drought ، Directional Distribution of Drought ، Drought Path Tracking ، مرکز ثقل ، ساختار فضایی خشکسالی ، توزیع جهت دار خشکسالی ، مسیریابی خشکسالی