بررسی عوامل موثر بر تولید ماهانه و فصلی پسماند شهری و تعیین فاکتورهای شاخص (مطالعه موردی: شهر تهران)

سابقه و هدف: یکی از معضلات مهم شهرنشینی روند رو به رشد تولید پسماند می باشد. اطلاع از کمیت و کیفیت پسماندها و عوامل موثر بر تولید آنها، برای مدیریت صحیح پسماندها ضروری است. با توجه به اهمیت این موضوع، باید تلاش شود تا مطالعات مرتبط با آنالیز کمی و کیفی پسماند به­روزرسانی و بهینه­سازی شوند. کمبود اطلاعات مرتبط با تولید پسماند و تحقیقات اندک در کشور، سیستم­های مدیریت پسماند را با چالش روبرو ساخته است. برای ارزیابی برنامه مدیریت پسماند جامد شهری، شناسایی عواملی که بر تولید پسماند شهری تاثیر می گذارد، نقش حیاتی دارد. هدف از انجام این پژوهش، بررسی عوامل موثر بر تولید پسماند شامل پارامترهای جغرافیایی، اجتماعی، هواشناسی، فرهنگی، اقتصادی و یافتن ارتباط آن ها با تولید پسماند در شهر تهران و نیز اولویت­بندی این عوامل براساس میزان تاثیر آن­ها در تولید پسماند می­باشد.مواد و روش ­ها: در این راستا، اطلاعات تولید پسماند شهری در دوره سی ساله از شهر تهران جمع­آوری گردید و سری زمانی ماهانه و فصلی پسماند تهیه شد. پارامترهای مورد ارزیابی در این تحقیق شامل سال، ماه و فصل تولید، دمای میانگین، بارندگی، تولید ناخالص داخلی، درآمد، جمعیت تحصیل کرده، نرخ بیکاری، جمعیت دانشجو، جمعیت، اندازه خانوار، جمعیت مرد و زن در نظر گرفته شد. سپس فاکتورهای مختلف اثرگذار بر تولید پسماند شهری شناسایی گردید و میزان همبستگی غیر خطی هر کدام از این عوامل با پسماند تولیدی برآورد شد و نقشه حرارتی فصلی و ماهانه تهیه شد. در نهایت، روند تغییرات فصلی و ماهانه پسماند مورد بررسی قرار گرفت.نتایج و بحث: نتایج نشان داد که پارامتر درآمد مهم­ترین پارامتر اقتصادی است و بیشترین تاثیر را در بلند­مدت بین پارامترها دارد. نرخ بیکاری در کوتاه مدت بر تولید پسماند تاثیر دارد اما در بلند­مدت اثری ندارد. جمعیت دانش آموزان در بلند مدت کمترین اثر را در بین پارامترها دارد و ضریب همبستگی آن تقریبا صفر است اما در کوتاه مدت و میان مدت بدلیل اینکه یک پارامتر جمعیتی است، با تغییر ناگهانی می تواند اثر زیادی بر تولید پسماند بگذارد. پارامتر جمعیت دانشجویان اثر بسیار زیادی بر تولید پسماند دارد و تاثیر آن از کوتاه­مدت به بلند­مدت بیشتر می­شود.  مقایسه پارامتر زمان، هواشناسی، اجتماعی و اقتصادی نشان داد که درآمد خانوار، سرانه تولید ناخالص داخلی، دما و عوامل جمعیتی رابطه مستقیم بر تولید ماهانه و فصلی پسماند شهری دارد و به ترتیب سرانه تولید ناخالص داخلی، جمعیت و درآمد بیشترین ضریب همبستگی و در نتیجه بیشترینتاثیر را بر تولید پسماند دارند. با این وجود نرخ بیکاری و جمعیت افراد تحصیل کرده در شهر تهران رابطه معکوس با تولید پسماند دارد. بررسی جمعیت زنان تحصیل کرده، به عنوان جزئی از نوآوری این پژوهش که تاکنون اهمیت آن بررسی نشده بود، نشان داد با افزایش تعداد بانوان تحصیل­کرده، میزان تولید پسماند کاهش می­یابد. هم­چنین در تولید ماهانه پسماند، زنان تحصیل­کرده نسبت به سایر عوامل بیشترین ضریب همبستگی و در نتیجه بیشتر اثر را   دارد. به دلایل شرایط جوی منطقه مانند کمبود بارش، متغیر بارندگی با تولید پسماند در شهر تهران دارای کمترین همبستگی است. به طور کلی در این پژوهش ضرایب همبستگی فصلی از ماهانه بیشتر بود.نتیجه­ گیری: پارامترهای اجتماعی و اقتصادی به­عنوان موثرترین عامل روی تولید پسماند در شهر تهران شناسایی گردید. همچنین پارامترهای زمان و هواشناسی تاثیر کمی روی کمیت پسماند دارند. نتایج این مطالعه می­تواند در اتخاذ تصمیمات جهت کاهش تولید و مدیریت بهینه پسماند مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پسماند شهری ، عوامل موثر ، همبستگی ، بانوان