بررسی خطر پذیری و پهنه بندی سیلاب رودخانه تیره با استفاده از مدل HEC-RAS

رودخانه تیره شهرستان دورود، واقع در شمال شرقی استان لرستان، در سال های متمادی شاهد وقوع سیل در حوزه دشتی سیلاخور بوده که بخش های مختلفی از اراضی کشاورزی، مناطق مسکونی و پل های ارتباطی شهرستان دورود را تحت تاثیر قرار داده است. در پژوهش حاضر، ابتدا با استفاده از نقشه های کاربری اراضی و توپوگرافی و منطبق نمودن آنها با یکدیگر در محیط ArcGIS به تخمین اولیه شماره منحنی رواناب (CN) پرداخته شد. سپس با روابط SCS، زمان تمرکز (Tc) زیرحوزه ها تعیین شد و با کمک نرم افزار EsayFit، داده های رخداد بارش ساعتی دو ایستگاه در دسترس برای دوره های بازگشت ۵، ۱۰، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ سال محاسبه گردید. در ادامه با ورود DEM حوزه مربوطه به نرم افزار HEC-HMS، پارامترهای مهم هیدرولوژیکی استخراج شد و با استفاده از آن هیدروگراف های بارش – رواناب برای شرایط مرزی، جهت تهیه نقشه های پهنه بندی سیلاب در نرم افزار HEC-RAS به دست آمد. نتایج نشان داد که پاسخ تاثیر تغییرات کاربری اراضی و تغییرات پارامترهایی همچون شماره منحنی رواناب (CN) و زمان تمرکز (Tc) در نرم افزار HEC-HMS باعث افزایش دبی اوج می شود که مقادیر به دست آمده برای دوره بازگشت های ۵، ۱۰، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ سال به ترتیب ۱۰۴، ۸۸، ۷۴، ۶۳ و ۴۸ درصد افزایش داشته است. نتایج شبیه سازی نرم افزار HEC-RAS نشان داد که، بر طبق ضابطه پیشنهادی نشریه ۸۲۱ ، سطوح خطر سیلاب برای دوره بازگشت ۲۵ سال و ۱۰۰ سال، ناامن برای وسایل نقلیه و همه مردم و نیز امکان ایجاد خسارت سازه ای و خطرناک برای همه نوع ساختمان ها می باشد. در نهایت، مساحت سیل خیزی در حوزه موردمطالعه برای دوره بازگشت های ۵، ۱۰، ۲۵، ۵۰ و ۱۰۰ سال به ترتیب ۲۲۴۶، ۲۲۷۳، ۲۳۳۱، ۲۳۶۵ و ۲۵۲۴ هکتار به دست آمد. همچنین، زمان رسیدن سیلاب دوره بازگشت ۱۰۰ سال نسبت به ۲۵ سال، دو ساعت زودتر رخ می دهد.

کلیدواژه ها:

پهنه بندی سیلاب ، رودخانه تیره ، شبیه سازی سیل ، نرم افزار HEC-HMS ، نرم افزار HEC- RAS