تحلیل معماری و مصالح بومی در بناهای تاریخی اراک و تاثیر آن بر روش های مرمت

معماری اراک، به ویژه در دوره قاجار و اوایل پهلوی، ترکیبی هوشمندانه از مصالح بومی، تکنیک های سازه ای منطقه ای و پاسخ های اقلیمی است که در تعامل با شرایط جغرافیایی و فرهنگی منطقه مرکزی ایران شکل گرفته است. با این حال، در پروژه های مرمت اجراشده در دهه های اخیر، اغلب از مصالح مدرن (سیمان، آجر ماشینی، رنگ شیمیایی) به جای مصالح اصیل استفاده شده است که منجر به کاهش اصالت، آسیب های فیزیکی و عدم پایداری سازه ها شده است. هدف از این پژوهش، تحلیل مصالح و تکنیک های بومی در ۱۲ بنا تاریخی منتخب در اراک و بررسی تاثیر آن ها بر روش های صحیح مرمت است. روش پژوهش ترکیبی (کتابخانه ای و میدانی) بوده و داده ها از طریق بازدید میدانی، نمونه برداری فیزیکی (غیرمخرب)، مصاحبه با ۸ استادکار محلی و تحلیل مقایسه ای با روش های مرمت اجراشده جمع آوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که مهم ترین مصالح بومی شامل: آجر دست ساز با خمیر رس محلی، ملات گچ-ماسه با خاکستر گیاهی، چوب بومی درب و پنجره، و رنگ های طبیعی گیاهی است. در مقابل، استفاده از سیمان در مرمت های اخیر، باعث ترک خوردگی، نم کشی و تخریب لایه های تاریخی شده است. در نهایت، راهکارهایی مانند بازتولید مصالح بومی، آموزش استادکاران جوان، تدوین دفترچه فنی مصالح اراک و الزام به استفاده از مصالح اصیل در پروژه های مرمت پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، مصالح سنتی ، بناهای تاریخی ، شهر اراک ، مرمت ، آجر دست ساز ، ملات گچی ، چوب بومی ، حفاظت از میراث