تعیین کننده های تشخیص دیر هنگام بیماران سل ریوی اسمیر مثبت استان همدان در طی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱

سابقه و هدف: تشخیص زودهنگام سل ریوی اسمیر مثبت برای کاهش انتقال بیماری و بهبود پیامدهای درمانی اهمیت اساسی دارد. با وجود پیشرفت ها در کنترل سل، تشخیص دیرهنگام همچنان یکی از چالش های مهم در بسیاری از مناطق از جمله ایران است. این مطالعه با هدف شناسایی تعیین کننده های تشخیص دیرهنگام در بیماران مبتلا به سل ریوی اسمیر مثبت استان همدان اجرا شد. مواد و روش ها: این مطالعه مقطعی (توصیفی-تحلیلی) شامل تمامی بیماران مبتلا به سل ریوی اسمیر مثبت ثبت شده در سامانه مراقبت بیماری های واگیر استان همدان طی سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۱ بود. تاخیر در تشخیص، به عنوان فاصله بین شروع علائم و زمان تشخیص قطعی تعریف شد. برای شناسایی عوامل مرتبط با شدت بالاتر اسمیر (به عنوان شاخصی از تاخیر تشخیص)، از مدل رگرسیون لجستیک رتبه ای استفاده شد. همچنین تحلیل بقا با روش Kaplan-Meier و آزمون Log-rank انجام گرفت. یافته ها: در مجموع ۴۶۰ بیمار مبتلا به سل ریوی اسمیر مثبت وارد مطالعه شدند (میانگین سنی: ۶/۳۹ سال؛ ۶/۵۴ درصد مرد؛ ۲/۶۲ درصد ساکن شهر). میانگین تاخیر در تشخیص، ۹/۵۰ روز (انحراف معیار: ۷/۱۳۱) بود. اکثریت بیماران موارد جدید بودند (۰۲/۹۰ درصد) و شایع ترین درجه اسمیر در زمان تشخیص ۳+ (۵/۴۳ درصد) بود. براساس رگرسیون لجستیک رتبه ای، سن کمتر، وضعیت HIV منفی و مورد جدید بودن به طور معناداری با شدت بالاتر اسمیر در زمان تشخیص و در نتیجه تاخیر بیشتر ارتباط داشتند) ۰۵/۰.(P< نتیجه گیری: یافته ها نشان دهنده تاخیر قابل توجه در تشخیص سل ریوی اسمیر مثبت در استان همدان، به ویژه در میان بیماران جوان تر، بیمارانHIV  منفی و موارد جدید بیماری است. پیشنهاد می شود مداخلات هدفمند مانند آموزش بیشتر بیماران و ارائه دهندگان خدمات، بیماریابی فعال و تقویت همکاری بخش خصوصی و دولتی برای کاهش تاخیر تشخیص و بهبود پیامدهای کنترل سل در منطقه اجرا شود.

کلیدواژه ها:

Diagnostic delay ، Risk factors ، Smear-positive pulmonary tuberculosis ، تاخیر در تشخیص ، سل ریوی اسمیر مثبت ، عوامل خطر