بررسی رویکردهای حقوقی و مدیریتی مقابله با بحران آلودگی هوا در کلان شهرها

آلودگی هوا به عنوان یکی از مهم ترین و پیچیده ترین چالش های محیط زیستی قرن بیست و یکم، به ویژه در کلان شهرهای جهان به بحران جدی تبدیل شده است که تاثیرات مخرب آن بر سلامت عمومی، محیط زیست، کیفیت زندگی و توسعه پایدار غیرقابل انکار است. افزایش سریع جمعیت شهری، رشد ناگهانی وسایل نقلیه موتوری، استفاده گسترده از سوخت های فسیلی، و ضعف در زیرساخت های حمل ونقل پاک، از مهم ترین عوامل تشدیدکننده این بحران هستند. در ایران نیز کلان شهرهایی مانند تهران، اصفهان و مشهد به دلایل متعدد از جمله ناکارآمدی نظام مدیریتی، ضعف قوانین و نهادهای مرتبط، و عدم هماهنگی میان سازمان ها، با مشکلات شدید آلودگی هوا مواجه اند. این مقاله با رویکردی مروری و تحلیلی، ابتدا چارچوب های حقوقی مقابله با آلودگی هوا در ایران و جهان را بررسی می کند و سپس ساختار نهادی و عملکرد سیاست ها و برنامه های مدیریتی در کشور را تحلیل می نماید. بخش دیگری از مقاله به مرور تطبیقی تجربه های موفق جهانی در کلان شهرهایی همچون لندن، پکن و مکزیکوسیتی اختصاص یافته است تا درس آموخته های کاربردی برای بهبود حکمرانی محیط زیستی در ایران استخراج شود. یافته ها نشان می دهد که ضعف ضمانت های اجرایی، پراکندگی مسئولیت ها، کمبود منابع مالی و عدم مشارکت موثر شهروندان از مهم ترین موانع پیش روی مقابله با آلودگی هوا در ایران است. در نهایت، پیشنهادهایی از جمله ایجاد نهاد هماهنگ کننده ملی با اختیارات قوی، اصلاح قوانین موجود، توسعه حمل ونقل پاک، بهره گیری از ابزارهای اقتصادی، و ارتقاء شفافیت و مشارکت مردمی ارائه شده است. این مطالعه می تواند به عنوان مبنایی برای اصلاح سیاست ها و بهبود حکمرانی در حوزه کاهش آلودگی هوا در کلان شهرهای ایران مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوا ، حکمرانی محیط زیست ، چارچوب حقوقی ، قانون هوای پاک ، مدیریت نهادی