تحلیل تطبیقی نقش وضع در استنباط احکام شرعی با تاکید بر دیدگاه شیخ انصاری و مقایسه آن با نظر مشهور اصولیون

در علم اصول فقه یکی از مباحث بنیادین که نقش کلیدی در فرآیند اجتهاد و استنباط احکام شرعی دارد مبحث 'وضع' است. وضع، به عنوان سازوکار ارتباط میان الفاظ و معانی بر چگونگی درک و تفسیر نصوص دینی تاثیرگذار بوده و می تواند مبنای برداشتهای متفاوت اصولیان از متون شرعی باشد. این موضوع به ویژه در قضایای شرطیه و تعلیقیه اهمیتی دو چندان می یابد زیرا در این موارد پرسش از اینکه قید به ماده محتوای حکم تعلق دارد یا به هیئت نحوه صدور حکم، تاثیر مستقیمی بر نتیجه گیری فقیه و در نهایت، صدور فتوا خواهد داشت. یکی از بزرگترین چالشهای این بحث اختلاف دیدگاه بین شیخ انصاری و اصولیان مشهور است. شیخ انصاری معتقد است که قیدهای موجود در یک حکم معمولا به ماده محتوای حکم بازمی گردند، در حالی که نظر مشهور بر این است که این قیود به هیئت (ساختار و چگونگی صدور حکم) مربوط می شوند. این تفاوت نظری، پیامدهای مهمی در درک تکلیف مکلفین، شروط وجوب و استنباط احکام شرعی به دنبال دارد از این رو بررسی تطبیقی این دو دیدگاه و تاثیر آن بر اجتهاد ضروری به نظر می رسد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که وضع چگونه در استنباط احکام شرعی نقش دارد و اختلاف نظر میان اصولیان در این زمینه چه تاثیری بر نوع استدلالهای فقهی آنان دارد؟ این تحقیق با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بر پایه روش مطالعه تطبیقی، به بررسی مفهوم وضع انواع آن و ارتباط آن با استنباط احکام می پردازد همچنین نظریه شیخ انصاری در این زمینه با دیدگاههای دیگر اصولیان مقایسه و تحلیل خواهد شد. اهمیت این پژوهش در آن است که بررسی نحوه دلالت الفاظ بر معانی و تحلیل تفاوتهای برداشتهای اصولی از وضع می تواند به تبیین دقیق تر روشهای اجتهادی ارتقای دقت در فهم متون فقهی و شفاف سازی مبانی استنباط احکام شرعی کمک کند. امید است که این تحقیق بتواند زمینه ساز مطالعات گسترده تر در این حوزه و ارتقای روش شناسی اجتهاد در علوم اسلامی باشد.

کلیدواژه ها:

وضع ، اصول فقه ، استنباط احکام ، شیخ انصاری ، ماده ، هیئت ، اجتهاد ، قضایای شرطیه