واکاوی تاثیر زمینه های تروماتیک بر سیاست خارجی ایران نسبت به روسیه

سیاست خارجی ایران در قبال روسیه همواره تحت تاثیر لایه های پیچیده ای از تعاملات تاریخی، تنش های سیاسی و تحولات ژئوپلیتیکی بوده است. این مقاله بر ضرورت بازاندیشی در سیاست خارجی ایران از طریق بازتعریف هویت و منافع ملی در چارچوبی منعطف تر و فراتر از الگوهای سنتی  با بهره گیری از چارچوب نظری سازه انگاری در روابط بین الملل، به بررسی نقش حافظه تاریخی، هویت ملی و تجربه های تروماتیک در شکل گیری گفتمان سیاست خارجی ایران نسبت به روسیه می پردازد. سازه انگاری، برخلاف رویکردهای واقع گرایانه که سیاست خارجی را صرفا تابع منافع مادی می دانند، بر اهمیت معنا، هنجارها و برساخت های اجتماعی در کنش بین المللی تاکید دارد. سوال اصلی پژوهش این است که چگونه تجربه های تروماتیک تاریخی بر شکل گیری گفتمان سیاست خارجی ایران نسبت به روسیه اثر گذاشته اند؟ فرضیه تحقیق بر آن است که روایت های تاریخی منفی و آسیب های روان شناختی ناشی از مداخلات روسیه نظیر جنگ های جهانی، قرداد بیست ساله، بدبینی نسبت به کمونیسم، موضع گیری روسیه در مالکیت ایران بر جزایر سه گانه، عدم استفاده از حق وتو و نیروگاه اتمی بوشهر و تقسیم آب دریای کاسپین، در قالب گفتمان های بی اعتمادی و الگوهای رفتاری محافظه کارانه، به تولید نوعی سوءظن مزمن و احتیاط راهبردی در سیاست خارجی ایران منجر شده اند. یافته های این پژوهش که با رویکردی توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است نشان می دهد که سیاست خارجی ایران را نمی توان صرفا با تکیه بر ملاحظات ژئوپلیتیکی و اقتصادی تحلیل کرد، بلکه باید آن را در چارچوب پویایی های هویتی و سازه های تاریخی مورد تفسیر قرار داد. بازتولید مستمر روایت های منفی از گذشته، نقشی محوری در شکل دهی به نگرش های نخبگان و سیاست گذاری های رسمی ایفا کرده و بر ضرورت بازاندیشی در الگوهای ادراکی سیاست خارجی ایران دلالت دارد.

کلیدواژه ها:

سیاست خارجی ایران ، روسیه ، سازه انگاری ، تروما ، هویت ملی ، سیاست خاطره