تبیین و بررسی کیفر جزای نقدی از منظر یافته های کیفرشناسی

در نظامهای کیفری جزای نقدی به عنوان یکی از رایج ترین و کم هزینه ترین ابزارهای کیفری جایگاه مهمی دارد. با این حال در نظام حقوقی ایران علیرغم توسعه روزافزون استفاده از مجازات نقدی چالشهای فراوانی در زمینه تناسب آن با اصل فردی سازی مجازات، اثرگذاری بازدارنده و عدالت کیفری به چشم میخورد. این تحقیق با رویکردی کیفرشناختی در پی آن است تا با تحلیل عملکرد، کارایی و پیامدهای مجازات نقدی در ایران راهکارهایی برای ارتقای جایگاه آن در ساختار کیفری کشور ارائه دهد. اهمیت و ضرورت این پژوهش از آن روست که جزای نقدی اگرچه میتواند جایگزینی کارآمد برای مجازاتهای سالب آزادی باشد، در صورت عدم تطبیق با توان مالی مجرم، نه تنها فاقد اثر بازدارنده است بلکه خود منجر به بیعدالتی کیفری و حتی تشدید بزهکاری میشود. سوال اصلی تحقیق این است که از منظر کیفرشناسی جایگاه و نقش واقعی جزای نقدی در نظام کیفری ایران چیست. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی - تحلیلی است و نهایتا یافته ها نشان میدهد که جزای نقدی در ایران بیشتر به صورت مبلغ ثابت تعیین میشود، بدون آنکه به توان اقتصادی واقعی محکومان توجه شود. این امر منجر به تحمیل حبسهای جایگزین به افراد ناتوان و تبرئه موثر افراد متمکن از آثار اصلاحی مجازات میشود. همچنین فقدان سامانه هوشمند وصول جزای نقدی، ضعف در پیگیری اجرای آن و عدم تنوع ضمانتهای جایگزین در صورت عدم پرداخت از جمله موانع اجرای عادلانه این مجازات است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که برای اثربخشی جزای نقدی، اصلاح ساختار تقنینی آن بر اساس نظام روزانه درآمد، طراحی سامانههای مالی هوشمند، تنوع بخشی به ضمانتهای اجرا، و آموزش قضات در راستای اصول کیفرشناسی ضرورت دارد.

کلیدواژه ها:

جزای نقدی ، عدالت کیفری ، نظام روزانه درآمد ، بازدارندگی ، کیفرشناسی ، ضمانت اجرای مالی ، تناسب مجازات