هویت‎ یابی زنان مهاجر نسل دوم افغانستانی‎ تبار: تحلیل روایت جستار «بی‎ محتوابودن فرم افغانی‎ ام بهشدت آزارم می‎ داد»

دو مفهوم هویت و وطن بهشکلی جدایی ناپذیر با یکدیگر درهم تنیده اند. بدون تردید، در ادبیات مهاجرت، ارتباط بین فردیت و سرزمین انکارناپذیر است. مهاجر دائما در کشمکش میان سرزمین مادری/سرزمین بیگانه، خودی/دیگری و بودن/شدن قرار دارد و مسبب این سرگردانی، رسوخ وطن بر بازنمایی و بازساخت فردیت است. سرزمین مادری و زادگاه در ذهن فرد مهاجر تداعی کننده مفهومی از وطن و هویت هستند که باید در بررسی ادبیات مهاجرت به آن توجه ویژه ای شود؛ ازاین‎ رو، این مطالعه با هدف فهم بازنمایی هویت زنان مهاجر نسل دوم افغانستانی با بهره‎ مندی از مفهوم نظری هومی بابا، بیل اشکرافت، رابرت یانگ و ادوارد سعید انجام شده است تا بازنمایی‎ هویت را در ژانر ادبی جستار شناسایی و متناظر با بافت فرهنگی سرزمین مقصد و مبدا تفسیر کند. برای نیل به این هدف، جستار «‎ بی‎ محتوابودن فرم افغانی‎ ام به‎ شدت آزارم می‎ داد‎ » از مجموعه داستان‎ های کوتاه «کورسرخی»، نوشته عالیه عطایی نویسنده معاصر ایرانی-افغانستان تبار به‎ عنوان نمونه انتخاب و با به خدمت گرفتن روش تحلیل روایت از «سیمور چتمن» در بخش‎ های داستان، گفتمان و ایدئولوژی با الهام از تکنیک لیبلیج و همکاران تحلیل شد تا از زبان روایی و مواضع ایدئولوژیک آن در رابطه با بازنمایی هویت پرده‎ برداری کند. یافته ها حاکی از آن هستند که مفهوم هویت به‎ عنوان برساختی متصور در جستار متناسب با گفتمان فرهنگی و سیاسی و موقعیت حاکم بر فضای جامعه افغانستان و ایران دستخوش تغییر شده و در همین راستا شخصیت اصلی داستان نیز به‎ نوعی هویت‎ گریزی، هویت سرگردان و سپس بازگشت به هویت انکارشده را تجربه می‎ کند. چنانچه اضطراب و آوارگی و استیصال ناشی از بحران هویت با صدای حاشیه‎ ای و معترض نویسنده به وضع موجود و متن واقعیت‎ های مسلط، بازتاب یافته است.

کلیدواژه ها:

ادبیات داستانی معاصر افغانستان ، ادبیات داستانی مهاجرت ، بحران هویت ، تحلیل روایت ، زن افغانستانی‎ -ایرانی‎ تبار