عوامل ناکامی فاطمیان در تسلط بر مناطق شمالی شام (سده چهارم و پنجم هجری)

فاطمیان پس از غلبه بر اغلبیان و تشکیل دولت در افریقیه، مصر را فتح کردند و برای تحقق اهداف خود به شام لشکر کشیدند. مناطق جنوبی و مرکزی شام بدون مقاومت جدی به تصرف آنان درآمد؛ اما مناطق شمالی شام در برابر سلطه فاطمیان مقاومت نشان داد. تسلط بر مناطق شمالی شام، به ویژه شهر حلب همواره یکی از چالش های اساسی فاطمیان بود. این مقاومت باعث شد فاطمیان در حلب متوقف شوند و نتوانند به سوی عراق پیشروی و آرزوی گسترش نفوذ خود را در مناطق شرقی جهان اسلام محقق کنند. این پژوهش که با روشی توصیفی تحلیلی انجام شده، به بررسی عوامل ضعف فاطمیان در مناطق شمالی شام می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که عوامل بسیاری در این مقاومت نقش داشته است که عبارت است از: ۱. موقعیت استراتژیک و استقلال اقتصادی حلب؛ ۲. دشواری های اعزام نیرو به سبب بعد مسافت حلب تا قاهره؛ ۳. دخالت رومیان در مسائل سیاسی و نظامی مناطق شمالی شام؛ ۴. سیاست های استقلال طلبانه امیران حمدانی و بنی مرداس؛ ۵. ضعف اداری و نظامی دولت فاطمی در شام؛ ۶. اختلافات مذهبی فاطمیان با ساکنان شام و شیعیان امامیه؛ ۷. تعصبات نژادی. این عوامل باعث شد حلب در دوره حکومت فاطمیان به دژی تسخیرناپذیر تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

فاطمیان ، مناطق شمالی شام ، حلب ، حمدانیان ، بنی مرداس