طبقه بندی گروه های بوم شناختی جنگل های ارس (.Juniperus excelsa  M.Bieb) در دره هراز، شمال ایران

سابقه و هدف: طبقه بندی پوشش گیاهی، ابزاری مناسب برای شناخت روابط بوم شناختی گونه ها به منظور برنامه ریزی، نظارت و مدیریت رویشگاه های جنگلی است. تاکنون این نوع مطالعات فقط در جنگل های معتدله خزان کننده نیم رخ شمالی البرز و جنگل های ارس دره فیروزکوه در نیم رخ جنوبی البرز انجام شده اند، اما ارس در برخی دامنه های مشرف به دره های شرقی- غربی رود هراز (منطقه سیاه بیشه و پنجاب آمل) در مجاورت با توده های جنگلی پهن برگ خزان کننده ناحیه هیرکانی انتشار دارد و جوامع گیاهی متمایزی را تشکیل داده است. در پژوهش پیش رو برای نخستین بار، طبقه بندی بوم شناختی جنگل های ارس (Juniperus excelsa M.Bieb.) دره هراز (شهرستان آمل، شمال ایران) در نیم رخ شمالی البرز انجام شد.مواد و روش ها: برای این منظور، ۵۴ قطعه نمونه ۴۰۰ متر مربعی باتوجه به اصل توده معرف در سطح منطقه برداشت شد. در هر قطعه نمونه پس از ثبت فهرست همه گونه های گیاهی آوندی، درصد تاج پوشش آن ها با استفاده از ضریب های وفور- غلبه وان دارمارل ثبت شد. طبقه بندی جوامع گیاهی منطقه با استفاده از روش طبقه بندی TWINSPAN اصلاح شده براساس درصد تاج پوشش گونه ها و تعیین گونه معرف با استفاده از روش تعلقه فی اصلاح شده براساس مقادیر فراوانی گونه ها در محیط نرم افزاری Juice انجام شد. همچنین، معنی داری تغییرات خصوصیات توپوگرافی جوامع مزبور با استفاده از تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون مقایسه میانگین دانکن ارزیابی شد.نتایج: درنتیجه طبقه بندی پوشش گیاهی مناطق مورد بررسی، پنج گروه بوم شناختی در سطح قطع چهارم دارنگاره طبقه بندی شامل: (۱) ارس-اوری (J. excelsa-Quercus macranthera Fisch. & C.A.Mey.)؛ (۲) ارس-اسپرس کوهی (J. excelsa-Onobrychis cornuta (L.) Desv.)؛ (۳) ارس-ارغوان (J. excelsa-Cercis siliquastrum L.)؛ (۴) ارس-یاسمن زرد (J. excelsa- Chrysojasminum fruticans (L.) Banfi) و (۵) ارس-سیاه تنگرس (J. excelsa-Rhamnus pallasii Fisch. & C.A.Mey.) با ترکیب گونه ای متمایز و خصوصیات توپوگرافی متفاوت شناسایی شدند. گروه بوم شناختی ارس-اوری (گروه ۱) به دلیل اجتماع پذیری درختان ارس با گونه های معرف که خاستگاه ناحیه اروپا- سیبری دارند را می توان به عنوان نماینده این زیست اقلیم در دامنه های شمالی منطقه لهر (پنجاب) محسوب کرد. گروه های بوم شناختی ارس-یاسمن زرد (گروه ۴) و ارس-ارغوان (گروه ۳) نیز معرف زیست اقلیم مدیترانه ای در دو منطقه سیاه بیشه و ترا محسوب می شوند. همچنین، دو گروه بوم شناختی ارس-اسپرس کوهی (گروه ۲) و ارس-سیاه تنگرس (گروه ۵) که در نیم رخ جنوبی البرز نیز انتشار دارند، گسترش زیست اقلیم ایران- تورانی در نیم رخ شمالی البرز را تبیین می کنند.نتیجه گیری کلی: نتایج این پژوهش تصریح می کند که ارس در هراز با ترکیب های مختلفی از گونه های معرف شاخص در نواحی مدیترانه ای مانند ارغوان، اسپیره (Spiraea crenata L.)، یاسمن زرد، شیرخشت (Cotoneaster integerrimus Medik. )، سیاه تلو (Paliurus spina-christi Mill. )، مارچوبه (Asparagus officinalis L.) و کلماتیس (Clematis orientalis L.)، جوامع گیاهی متمایزی را تشکیل داده است. توسعه عناصر مدیترانه ای مذکور به همراه وقوع برخی از عناصر اروپا- سیبری مانند کرکو (Acer monspessulanum L.)، کرب (A. campestre L.)، آزاد (Zelkova carpinifolia (Pall.) K.Koch)، داغداغان (Celtis caucasica Willd.) و اوری بر تفاوت آشکار جوامع ارس در دو نیم رخ شمالی و جنوبی البرز دلالت دارند و ضرورت حفاظت بیش از پیش جوامع مزبور را نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

واژه های کلیدی: جامعه گیاهی ، گروه گونه بوم شناختی ، گونه معرف