اهمیت مناطق کارستی از نظر مدیریت محیطی مطالعه موردی حوضه کوهستانی کلات در شمال شرق ایران

مناطق کارستی از جنبه های فراوانی از نظر مدیریت محیطی حائز اهمیت می باشند که شناخت و مدیریت محیطی در این مناطق می تواند کمک شایانی به مدیران سرزمین نماید. اصطلاح کارست برای توصیف نوع خاصی از چشم اندازها به کار می رود که دارای اشکال سطحی، غارها و سیستم های آب زیرزمینی هستند. این چشم اندازها و اشکال در سنگهای قابل حل مانند سنگ آهک، دولومیت، مرمر، ژیپس و نمک شکل می گیرند. حدود ۲۰ درصد از مساحت خشکی های جهان را سنگهای کارستی پوشانده اند و هرگونه توسعه بر روی این اراضی مستلزم شناخت کامل از ژئومورفولوژی کارست است. در کشور ما حدود ۱۳ درصد مساحت آن را سازنده های کربناته تشکیل می دهند که در تامین آب شرب کشور نقش بسیار مهمی دارند. اهمیت دیگر مناطق کارستی جنبه های اکوتوریستی و جاذبه های ژئومورفوتوریستی آنها است به طوری که در بعضی از مناطق مانند غار علیصدر در همدان درآمدهای اقتصادی حاصل از گردشگران از غارهای کارستی و چشم اندازهای کارست قابل توجه است. علاوه بر این به دلیل حساسیت سیستم زهکشی کارست به آلودگیهای آب، توسعه شهرها و سازه های عمرانی بر روی اراضی کارستی باید اصولی و همراه با شناخت دقیق اشکال ژئومورفولوژی کارست باشد. محدوده مورد مطالعه حوضه آبریز کلات در زون کپه داغ می باشد که در ارتفاعات هزار مسجد و شمال شرق کشور واقع شده است. این حوضه با وسعت ۱۶۸۳۷ هکتار در ۱۴۵ کیلومتری شمال شهر مشهد و در استان خراسان رضوی قرار گرفته است که بالاترین نقطه ارتفاعی ۲۷۰۹ متر و حداقل ارتفاع آن ۶۲۰ متر می باشد. از نظر موقع ریاضی بین ۵۹ درجه و ۳۹ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۴۷ دقیقه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۵۲ دقیقه تا ۳۶ درجه و ۵۷ دقیقه عرض شمالی قرار دارد. حدود ۲۵ درصد از وسعت منطقه مورد مطالعه کارستی می باشد. وجود سازندهای کارستی در منطقه و ایجاد لندفرمهای منحصر به فرد هم باعث گردیده که مدیریت منابع آب کارست در حوضه مطرح گردد و از طرفی گردشگری منطقه مورد توجه قرار گیرد بنابراین در حوضه مورد مطالعه حفاظت منابع آب کارست از نظر آلایندگی مورفودینامیکهای آهکی و منابع آب اهمیت لندفرمهای کارستی در هدایت آب به آبخوانها ارتباط مورفودینامیکهای آهکی و صنعت اکوتوریسم بایستی مدنظر قرار گیرد. توجه بیشتر به آمایش محیط در حوضه مورد مطالعه می تواند باعث پیشرفت در تمام ابعاد منطقه از قبیل توسعه گردشگری، حفاظت آب کارست، مدیریت منابع آب کارست و ... گردد.

کلیدواژه ها:

مدیریت محیطی ، حوضه کلات ، مدیریت منابع آب کارست ، کارست ، گردشگری